Bodh Gaja – 22 grudnia 2025

W ramach nauk wstępnych do wielkiej abhiszeki Abhisambodhi Wajroczany (Pełnego Przebudzenia Wajroczany), której udzielił Drung Goszir Gjaltsab Rinpocze, Jego Świątobliwość Siedemnasty Karmapa przedstawił krótką historię tejże tantry oraz tantr z kategorii czarja. Sesję przedmynlamowych nauk rozpoczął od wyrażenia wielkiego uznania dla Goszira Gjaltsaba Rinpocze oraz serdecznych pozdrowień dla wszystkich słuchających. Podczas tej sesji Gjalłang Karmapa odniósł się do ogólnej historii i rozwoju tantry, natomiast szczegółowe wyjaśnienie tych zagadnień jest tematem jego letnich nauk Mar Ngok, które trwają od kilku lat.

Chociaż w linii karma kamtsang mamy liczne tantry, klasa czarjatantry jest wciąż niepełna. Dlatego właśnie Jego Świątobliwość poprosił Jego Eminencję Gjaltsaba Rinpocze, który uprzednio otrzymał abhiszekę Abhisambodhi Wajroczany od Tridzina Rinpocze. Została ona udzielona bardzo dokładnie i po dogłębnym przygotowaniu podczas tygodniowego odosobnienia, które poprzedziło jej udzielenie.

Pojawienie się tantry

W VII i VIII wieku n.e. w Indiach i na sąsiednich ziemiach dharani, mantry, praktyki wizualizacji, łagodne i gniewne rytuały itp., które stopniowe wykształcały się w mahajanie, stawały się coraz bardzie systematyczne i uporządkowane w ramach jednolitych struktur. Wraz z nimi w pojeździe mahajany zaczął się kształtować nowy, tajemniczy i cudowny, ale na ogół ukryty aspekt tantryczny.

Zarówno madhjamaka, jak i jogaczara (czittamatra, czyli „tylko umysł”) zaczęły polegać na tej niezwykłej tantrycznej metodzie i uznano, że ostateczny rezultat osiągnięcia pełnego stanu Buddhy jest możliwy tylko tym sposobem. Tego rodzaju praktyki stanowiły teraz ostateczny krok w urzeczywistnieniu filozoficznych założeń mahajany. Wybitni uczeni mahajany z tamtego okresu pod względem filozofii opowiadali się po stronie madhjamaki, jogaczary lub tathagatagarbhy (natury Buddhy), a w swej praktyce medytacyjnej stosowali metody tantryczne.

O ile przyjmuje się, że mahajana przeobraziła się w doktryny tantryczne, o tyle jak dokładnie to przebiegało nie jest dla nas obecnie jasne. Jest jednak oczywiste, że właściwości tantry nie należy postrzegać jedynie w kategoriach rozwoju myśli mahajany, lecz raczej jako system ukrytych, tajemniczych praktyk, który już przed tamtym okresem istniał w ramach mahajany. Następnie, w którymś momencie tamtej epoki, przeobraził się poprzez rozszerzenie i usystematyzowanie wielu uprzednio stworzonych mistycznych i cudownych metod.

Pojawienie się Abhisambodhi Wajroczany oraz Tantry Wadżradhatu [Tantry wadżra-bezmiaru] wyznaczyło początek nowego rozdziału nauk tantrycznych. Według tradycji japońskiej te dwie tantry nazywa się „czystą tantrą” (mitsumitsu). Określenie „czysta” ma stanowić przeciwieństwo nieuorganizowanych lub niekompletnych tantr, niezebranych dharani itp., które pojawiły się wcześniej, określanych jako „tantra mieszana” (zomitsu).

Dla porównania, w Indiach i Tybecie mamy różne sposoby klasyfikowania tekstów tantrycznych. Na przykład, to, co Japończycy określają mianem tantry mieszanej czy niekompletnej, odpowiada w Tybecie krijatantrze (tantrze działania). Abhisambodhi Wajroczany należy do tybetańskiej czarjatantry (tantry postępowania). Wadżra-bezmiar to jogatantra, a teksty tantryczne, które pojawiły się po niej, stopniowo stworzyły anuttarajogatantrę (tantrę najwyższej jogi).

Sposoby kategoryzowania tekstów tantrycznych w Japonii, Indiach i Tybecie wynikają przede wszystkim z tematu, ale czasami są również powiązanie z doniosłością danej tantry. Kolejny możliwy sposób klasyfikacji u japońskich badaczy opiera się na chronologii: tantry wczesnego, środkowego i późnego okresu. Uczeni najchętniej umieszczają Abhisambodhi Wajroczany i Wadżra-bezmiar w środkowym okresie.

Klasy tantry

W przepastnym systemie tajemnej mantry mamy niezliczone tantry, które można klasyfikować na wiele sposobów, na ogół na dwa lub maksymalnie siedem. W Tybecie najpowszechniejszy jest podział na cztery klasy. Tradycja njingmy wyróżnia dziewięć pojazdów: upa, joga itd. Natomiast wszyscy pozostali – kagju, sakja, gelug, dzionang, szialu itd. – zasadniczo mówią o czterech. Jego Świątobliwość powiązał ten podział z wersami z tantry objaśniającej Hewadżry, zatytułowanej Wadżrapańdżara [Wadżra-kopuła], w której napisano:

Dla niższych istot krijatantra,

Dla tych poza kriją czarja,

Dla istot najwyższych jogatantra,

Zaś dla będących poza nią najwyższa (anuttara).

Powód dla dokonywania właśnie takiego podziału pojawia się również w tekście Samputa, czyli w objaśniającej tantrze wspólnej dla Hewadżry i Czakrasamwary:

Uśmiechanie się, spoglądanie, trzymanie za ręce

Oraz obejmowanie się – te cztery rodzaje

Trwają jako cztery tantry, przypominając insekty.

Jako że znamy cztery sposoby uczynienia ścieżki z pożądania, odpowiadają im cztery tantry. Gelugpowie uznają to za główny powód poczwórnego podziału.

Z drugiej strony chwalebna tradycja sakji wyjaśnia genezę podziału na cztery głównie w następujący sposób:

• w kriji nie ma etapu budowania samego siebie,
• w czarji jest budowanie samego siebie, lecz nie zaprasza się bóstw mądrości,
• w jogatantrze jest zarówno budowanie samego siebie, jak i zapraszanie bóstw mądrości, lecz na koniec prosi się bóstwa o odejście,
• w tantrze najwyższej jogi jest budowanie samego siebie, a na koniec nie prosi się bóstw mądrości z etapu budowania samego siebie o odejście.

Znamy również inne powody ujęcia tantr w cztery kategorie.

Odnośnie do podziału kastowego:

• Tantra najwyższej jogi odpowiada kaście powszechnej,
• Jogatantra odpowiada kaście królewskiej,
• Czarjatantra odpowiada kaście ministrów,
• Krijatantra odpowiada kaście braminów.

Jeśli chodzi o negatywne stany umysłu:

• Najwyższa jogatantra ma ujarzmiać umysły przepełnione pożądaniem,
• Czarjatantry naucza się, by okiełznać gniew,
• Krijatantra służy poskromieniu iluzji,
• Jogatantra ma na celu okiełznanie uczniów o nieokreślonych skłonnościach.

Jednak zarówno Dzie Tsongkhapa, jak i inni, odrzucali tę klasyfikację, uważając, że niekoniecznie jest właściwa.

Choć klasyfikacje mogą być różne, podstawowa hierarchia – od najniższej, czyli kriji, poprzez czarję, jogę i anuttarę, jako najwyższą – jest powszechnie znana i akceptowana w Tybecie. Naucza się, że poleganie na tej sekwencji we własnej praktyce jest bardzo ważne. Tantra Hewadżry mówi bardzo wyraźnie: „Kiedy poznamy wszystkie etapy pojazdów, nauczana jest Hewadżra.” To znaczy, że należy poruszać się tu jak po drabinie, przechodząc przez trzy pojazdy, cztery założenia filozoficzne i cztery klasy tantry.

Dzie Tsongkhapa stwierdza również w Esencji prawdziwej elokwencji (tyb. Legszie Njingpo ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།):

Kto nie poznał ścieżki trzech niższych klas tantry,

Choć uważa, że najwyższa jogatantra

Jest najdoskonalsza pośród wszystkich klas jogi,

Jak sam jasno zobaczyłem, poza takie stwierdzenie nie wychodzi.

Aby zrozumieć głębokie pouczenia, należy najpierw zrozumieć niższe klasy tantry poprzez studiowanie i praktykę.

W Wielkiej ekspozycji tantry (tyb. Ngagrim Cienmo, སྔགས་རིམ་ཆེན་མོ།), w części dotyczącej czarjatantry, Dzie Tsongkhapa napisał:

Jeśli nie znamy w szczegółach wyróżniających cech ścieżki w owych niższych klasach tantry, nie poznamy niezwyczajnych ścieżek wyższych tantr.

Rozumienie hierarchii ważności klas tantry jest wynikiem praktyki zgodnie z tą hierarchią. Takie podejście pozwala nam osiągnąć wyższe ścieżki. Ktoś mógłby chcieć wskoczyć od razu do najwyższej tantry, uważając, że jest niezwykle ważna i słynna. Byłoby to zapewne jednak bardzo trudne. Sedno sprawy sprowadza się do tego, że aby praktykować wyższe klasy, najpierw musimy przejść przez niższe.

Znaczenie

Kiedy zgromadzeni recytowali modlitwę ofiarowania herbaty, Jego Świątobliwość zauważył, że mamy tradycję ofiarowania bóstwom czterech klas, kiedy mówimy:

Cztery klasy tantry – krija, czarja, joga i najwyższa joga – wszystko, czego nauczał nauczyciel,

Zewnętrznym, wewnętrznym i tajemnym

Jidamom składam dary.

Jednak obecnie nie mamy kompletnych praktyk wszystkich klas. Jeśli chodzi o kriję, posiadamy jedynie Akszobhję. W kategorii jogi mamy tylko Sarwawid (Wszystko wiedzącego Wajroczanę, tyb. Kynrig ཀུན་རིག). W przeszłości praktykowano wszystkie cztery. Bardzo ważne jest, byśmy zrozumieli, że pośród kluczowych wskazówek istnieje wielka luka. Jest udokumentowane, jak dawni kadampowie niezwykle mocno pragnęli otrzymać abhiszekę czarjatantry Abhisambodhi Wajroczany, jak spragniony poszukujący wody.

Jeśli chodzi o historię buddyzmu na świecie, kiedyś w Chinach, a później w Japonii i innych miejscach, Abhisambodhi Wajroczany uważane było za jeden z najważniejszych tekstów tajemnej mantry. W ramach winai i sutr naucza się wielu dharani i mantr. Są to głównie metody osiągania zwyczajnych siddhi, jak uśmierzanie krzywd i przynoszenie pomyślności, pokonywanie wrogów, wszystko, by przynieść pożytek w tym życiu. Natomiast Abhisambodhi Wajroczany, Wadżraśekhara (Wadżra-szczyt, tyb. Gju Dordże Tsemo) czy Wadżra-bezmiar uważane były za te pisma tajemnej mantry, które prezentują kompletną ścieżkę osiągnięcia najwyższego siddhi. Wiedząc, że te tantry są tak ważne, nie ulega wątpliwości, że utrzymywanie ich linii przekazu przyniesie niezmierzone pożytki.

Dla tych licznych powodów Gjalłang Karmapa poprosił Goszira Gjaltsaba Rinpocze o udzielenie abhiszeki Abhisambodhi Wajroczany podczas Mynlamu Kagju, gdyż jest to dla nas ogromne szczęście. Wyraził również nadzieję, że w przyszłości otrzyma także przekaz Wadżra-bezmiaru, co wzmocni nauki jeszcze bardziej.

Usystematyzowanie tantry

Przejście od wczesnego do środkowego okresu rozwoju tantry było stopniowe i trudno jest dziś wyznaczyć granicę między nimi. Mówiąc bardzo ogólnie, we wczesnym okresie nauczano niepowiązanych ze sobą mantr i dharani, które znane były z czasu życia Buddhy. Ich głównym celem była pomoc w uzyskaniu szczęścia w tym życiu. Skupiano się na pochwalnych rytuałach typu Mariczi lub Sitatapatra (Biały parasol, tyb. Dugkarpocien, གདུགས་དཀར་པོ་ཅན།) i wielu innych, jak chociażby rytuały winai mające leczyć ukąszenia węży. W tamtym czasie, choć istniały praktyki mandali, mudr, dharani, mantr i wizualizacji, nie było między nimi uorganizowanych relacji. Nauczano mandali, lecz ich formy nadal się kształtowały.

Natomiast w środkowym okresie rozwoju tantry, którego przykładem jest Abhisambodhi Wajroczany oraz Wadżra-bezmiar, ostatecznym celem było osiągnięcie stanu Buddhy. Nastąpiło wówczas bardzo głębokie zintegrowanie myśli filozoficznej mahajany i metod tantrycznych. Również podczas praktyki nacisk kładziono na jogę trzech tajemnic ciała, mowy i umysłu, a bóstwa włączano w mandalę, kierując się konkretnymi zasadami, określając solidne powody i wiele zawiłości w organizacji wszystkich elementów.

W Tybecie toczy się zagorzała dyskusja dotycząca klasyfikacji niektórych praktyk zawartych w sutrach, ale mających faktycznie wiele elementów tantrycznych, np. Buddhy Medycyny. Uczeni zastanawiają się czy należy nazywać je tantrami czy sutrami, gdyż trudno o rozróżnienie. Jeżeli przyjmiemy kryteria klasyfikacji proponowane przez Japończyków, usystematyzowanie tekstów staje się łatwiejsze. Wiele tego rodzaju praktyk znajdziemy nie tylko w mahajanie, lecz również pośród sutr podstawowego pojazdu, np w Sutrze pawicy (Mahamajurisutra). Nie prezentują one jednak pełnej ścieżki do całkowitego Przebudzenia. Według japońskich uczonych ta pojawiła się dopiero w środkowym okresie rozwoju tantr.

Cztery klasy według tradycji tybetańskiej

Jaki jest powód umieszczenia Abhisambodhi Wajroczany w kategorii czarjatantry? Kompendium wadżra-mądrości (tyb. Jeszie Dordże Kynle Typa, ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ།) stwierdza:

To, co należy osiągnąć i co osiąga poprzez wykonywanie mudr (gestów dłoni) i charakterystycznych elementów wizualizowanych obiektów krijatantry, oraz naucza wielu elementów działania, zawarte jest w czarjatantrze.

Znaczenie jest następujące: krijatantra (tantra działania) naucza wielu zewnętrznych działań ciała i mowy, w tym mudr, charakterystycznych elementów wizualizowanych obiektów, czystości itd. Czarjatantra (tantra postępowania) łączy te działania z wewnętrzną praktyką wchłonięcia medytacyjnego, co jest zgodne z jogatantrą. Abhisambodhi Wajroczany jest doskonałym przykładem tego rodzaju tekstu.

Przykłady z kategorii czarjatantry

Prócz Abhisambodhi Wajroczany drugim najważniejszym tekstem identyfikowanym jako czarjatantra jest Tantra abhiszeki Wadżrapaniego (tyb. Phagdor Łangkur, ཕྱག་རྡོར་དབང་བསྐུར།). Według niektórych uczonych, w ramach czarjatantry wyróżnić należy trzy rodziny: rodzinę Tathagaty, Padmy i Wadżry. Tantrą należącą do rodziny Tathagaty jest właśnie Abhisambodhi Wajroczany, tantr z rodziny Padmy nie mamy w tłumaczeniu tybetańskim, natomiast Tantra abhiszeki Wadżrapaniego zaliczana jest do rodziny Wadżry.

Mistrz sakji Ngorcien Kunga Zangpo utrzymywał, że wszystkie teksty nauczające wprost budowania samego siebie, lecz nie zapraszające bóstw mądrości, należą do czarjatantry. Uważał więc, że do tej kategorii należy dużo więcej czarajatantr, nie tylko jedna. W tekście Ogólne znaczenie czarjatantry (tyb. Ciegjukji Cidyn, སྤྱོད་རྒྱུད་ཀྱི་སྤྱི་དོན།) zaznaczał, że w Tybecie jest około dziewięciu czystych czarjatantr. Oprócz Abhisambodhi Wajroczany zaliczył do nich: Mulatantrę Mandziuśriego (Rdzenną tantrę Mandziuśriego, tyb. Dziampel Tsagju, འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།), Siddhaikawirę (Osiągnięcie pojedynczego bohatera, tyb. Pało Ciktu Drubpa, དཔའ་བོ་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་པ།), Kalpatantrę Mariczi (Tantrę praktyki Mariczi, tyb. Lhamo Yser Ciengji Tokpa, ལྷ་མོ་འོད་ཟེར་ཅན་གྱི་རྟོག་པ།), Kalpatantrę Aczali (Tantrę praktyki Aczali,tyb. Troło Mijołe Tokpa, ཁྲོ་བོ་མི་གཡོ་བའི་རྟོག་པ།) oraz Bhuta Damaratantrę (Tantrę pogromcy duchów, tyb. Dziungpo Dylciekjigju, འབྱུང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུད།), którą znajdujemy również w zbiorze Poznanie jednego wyzwala wszystko (tyb. Cikszie Kyndrol) Dziewiątego Karmapy Łangciuka Dordże, przez co ta ostatnia czarjatantra jest częścią tradycji kamtsang.

Tym niemniej, jak zostało powiedziane w Synonimach nazw czterech klas tantry (tyb. Gjude Sziiminggi Namdrang, རྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས། Longdola Lamy Ngałanga Lobsanga:

Abhisambodhi Wajroczany w dwudziestu sześciu rozdziałach,

Jego późniejsza tantra w siedmiu rozdziałach,

Oraz Abhiszeka Wadżrapaniego w dwunastu tomach –

Poza tymi, teksty czarjatantry nie zostały przetłumaczone na język tybetański.

A więc dwie najlepiej znane, główne czarjatantry to Abhisambodhi Wajroczany i Abhiszeka Wadżrapaniego.

Przekład chiński

W języku chińskim te same teksty, poza tym określane jako tantry, są często nazywane sutrami. Pełny tytuł Abhisambodhi Wajroczany brzmi: Nauka Dharmy zwana błogosławioną długą manifestacją abhisambodhi Wajroczany, pełna mocy królowa wszystkich sutr (tyb. Nampar nangdze cienpo ngynpar dzogpar ciangciubpa nampar tulpa dźingji lobpa szintu gjepa do, རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པར་སྤྲུལ་པ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་མདོ།). Chociaż do dzisiaj nie udało się odnaleźć sanskryckiego rękopisu, możemy zrozumieć część zawartości tekstu na podstawie cytatów w innych tekstach i komentarzach. Według zapisów historycznych, najwcześniejszy przekład Abhisambodhi Wajroczany pochodzi z dwunastego roku epoki Kaiyuan (724 n.e.), na język chiński, dokonany przez indyjskiego mistrza Śubhakarasimhę, którego skrybą był Yixing. Oryginalny rękopis miał należeć do Wuxinga, który zmarł w Indiach pod koniec VII wieku. Sutra liczy sobie łącznie siedem zeszytów, w tym pierwszych sześć stanowi główny tekst – trzydzieści jeden rozdziałów. Na siódmy zeszyt składa się pięć rozdziałów, w tym rytuały ofiarne, jako dodatek.

Przekład tybetański

Tłumaczenie tybetańskie, za panowania cesarza Tri Relpaciena w IX wieku, zostało przygotowane, zredagowane i ukończone przez indyjskiego mistrza Śilendrabodhi i wielkiego tłumacza Bandhe Paltseka.

Abhisambodhi Wajroczany, które mamy w języku tybetańskim, składa się z dwóch części: rdzennej tantry i późniejszej tantry. Pierwsza z nich, czyli właściwe Abhisambodhi Wajroczany, ma dwadzieścia pięć lub dwadzieścia sześć rozdziałów. Część druga, czyli Późniejsza tantra podzielona na etapy najwyższej tajemnicy (tyb. Gjucima sangła ciogki rimpar cieła,རྒྱུད་ཕྱི་མ་གསང་བ་མཆོག་གི་རིམ་པར་ཕྱེ་བ་།), ma siedem rozdziałów.

Jeżeli chodzi o sposób przekazania Abhisambodhi Wajroczany przez Nauczyciela, według informacji zawartych przez Butona w Ogólnym przedstawieniu klas tantry (tyb. Gjude Cinam, རྒྱུད་སྡེ་སྤྱི་རྣམ།):

w krainie Akaniszta Mahawajroczana pod postacią sambhogakai nauczał Dharmy mahajany,

na szczycie Góry Meru Wajroczana w formie nirmanakai, w fizycznej postaci, nauczał tajemnych mantr,

natomiast na Górze Sępa, nirmanakaja Wajroczany pod postacią Śakjamuniego nauczała sutr, lakszanajany (pojazdu właściwości) itd.

Sama treść Abhisambodhi Wajroczany została przekazana przez Mahawajroczanę w Akaniszcie, krainie Buddhy Wajroczany, w królestwie Kusumatala Garbhawjuha Alamkara. Zadającym pytania był lider świty Wadżrapani. Poczynając od pytań Wadżrapaniego do Wajroczany dotyczących bodhiczitty, sposobu jej wzbudzania itd., wyłożona została rdzenna tantra wraz z późniejszą tantrą. Ta późniejsza tantra liczy sobie zaledwie siedem rozdziałów. Buton w Ogólnym przedstawieniu klas tantry mówi:

Chociaż nie jest to widoczne w obecnych edycjach, późniejsza tantra jest nadal niekompletna, ponieważ fragmenty cytowane z późniejszej tantry nie są kompletne.

Buton stwierdził tak zapewne ponieważ w komentarzu Buddhaguhji do Abhisambodhi Wajroczany pewnych ustępów cytowanych z późniejszej tantry brakuje w tybetańskim przekładzie.

Część odpowiadająca pierwszym sześciu zeszytom w chińskim tłumaczeniu została przełożona na tybetański w siedmiu zeszytach liczących dwadzieścia dziewięć rozdziałów. Niektórzy uczeni sądzą, że siódmy zeszyt w chińskiej wersji, mówiący o rytuałach ofiarowania, został napisany przez samego Śubhakarasimhę. Jednak w wersji tybetańskiej tekst odpowiadający siódmemu zeszytowi w wersji chińskiej został włączony do Tengjuru, a jako autora wymienia się tam inną osobę.

Rozdział pierwszy

Pierwszy rozdział Abhisambodhi Wajroczany, zatytułowany „Wejście w bramę mantry i spoczywanie w umyśle”, jest niezwykle ważny jeśli chodzi o filozofię, natomiast począwszy od drugiego rozdziału tekst naucza przede wszystkim praktyk mandali, mudr, mantr itd. W pierwszym rozdziale nauki są wygłaszane przez Wadżrapaniego Guhjapati (Pana Tajemnic), który zadaje pytania Tathagacie Wajroczanie, a dotyczą one metody osiągania mądrości wszechwiedzy i podstaw filozofii. Trzy słynne zdania:

Przyczyną jest bodhiczitta. Korzeniem jest wielkie współczucie. Ostatecznym są zręczne środki

stanowią podstawę pierwszego rozdziału oraz niezwykle ważne stwierdzenie całego Abhisambodhi Wajroczany.

Pojawienie się Abhisambodhi Wajroczany

Teksty

Współcześni badacze uważają, że z całą pewnością pewne teksty tantryczne istniały już zanim pojawiło się Abhisambodhi Wajroczany. Na przykład, przetłumaczone wcześniej na język chiński: Zbiór dharani (tyb. Sungdy, གཟུངས་བསྡུས།), Ekakszaroszniszaczakra (Jednosylabowa sutra koła szczytu głowy, tyb. Tsugtor khorly gjurła jige cigme do, གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བ་ཡི་གེ་གཅིག་མའི་མདོ།), Susiddhikarasutra (tantra) (Sutra łatwych osiągnięć, tyb. Legdrubkji gju, ལེགས་གྲུབ་ཀྱི་རྒྱུད།), Subahuparipriczhasutra (tantra) (Sutra pytań Subahu, tyb. Pungzangi sziupe gju, དཔུང་བཟང་གིས་ཞུས་པའི་རྒྱུད།) i inne. Ponadto uważa się, że ważnymi źródłami dla Abhisambodhi Wajroczany były teksty przetłumaczone na język tybetański, takie jak Tantra abhiszeki Wadżrapaniego oraz Wadżrawidaranadharani (Dharani wadżra-pogromcy, tyb. Dordże nampar dziompe sung, རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་གཟུངས།).

Czas

Obecnie przyjmuje się powszechnie wyjaśnienie, że Abhisambodhi Wajroczany powstało w połowie VII wieku na bazie wymienionych wyżej tekstów. Co ciekawe, w zapiskach Xuanzanga z jego pobytu w Indiach do 645 roku nie jest nic wspomniane o tantrze, lecz relacja z podróży Wuxinga, który w Indiach znalazł się około 685 roku, stwierdza: „Usłyszałem ostatnio, że nauki mantr są bardzo szanowane w różnych krajach.” W tym czasie Wuxing zdobył również rękopis Abhisambodhi Wajroczany. A więc, biorąc pod uwagę okres kiedy w Indiach nie było ani Xuanzanga, ani Wuxinga, możemy przyjąć, że Abhisambodhi Wajroczany pojawiło się w połowie VII wieku. Tym niemniej możliwe jest także, że Xuanzang nie napisał o dziele, ponieważ go to nie interesowało, a Abhisambodhi Wajroczany faktycznie powstało wcześniej.

Miejsce

Jeśli chodzi o miejsce powstania Abhisambodhi Wajroczany, istnieje wiele opinii. Niektórzy uważają, że tekst pochodzi z Nalandy w środkowych Indiach, inni, że z Laty w zachodnich Indiach, jeszcze inni sugerują południowe Indie lub Kapiśę w dzisiejszym Afganistanie. Są i tacy, którzy uważają, że napisano go w północnych Indiach. Jednak nie ma solidnych dowodów na poparcie tych opinii. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że Abhisambodhi Wajroczany powstało w Nalandzie, będącej wówczas głównym ośrodkiem buddyjskiej nauki, lub w zachodnich Indiach. Tak czy inaczej, możemy przyjąć, że z początkiem VIII wieku tekst był rozpowszechniony pośród potężnych radżpuckich plemion i górali północno-zachodnich Indii.

Wersje i komentarze

Według tradycyjnych chińskich i japońskich nauk uważa się, że pierwotny rękopis Abhisambodhi Wajroczany miał krótką i długą wersję. Zarówno obecny chiński, jak i tybetański przekład są uważane za skrócone edycje, będące wypisem z długiej sutry liczącej sobie sto tysięcy strof i zawartej w trzystu zeszytach (tomach). Taką informację znajdujemy w pierwszym zeszycie Komentarza do Sutry Mahawajroczany (tyb. Namnang ngynciangi drelpa, རྣམ་སྣང་མངོན་བྱང་གི་འགྲེལ་པ།), spisanej przez mistrza Yixinga z czasów dynastii Tang. Natomiast japoński mistrz tantryczny Kukai, w swoim Dainichi-kyō Kaidai, stwierdza, że oprócz wersji długiej i krótkiej była jeszcze trzecia. Natomiast inne zapisy historyczne nie potwierdzają istnienia długiej i krótkiej wersji, więc współcześni badacze podejrzewają, że jest to jedynie kwestią wiary. Jeżeli jednak weźmiemy pod uwagę rozmaite rytuały ofiarne, metody praktyki i pomocnicze teksty tantryczne, wydaje się całkiem możliwe, że mogła istnieć kiedyś rozszerzona edycja.

Jedyny komentarz do Abhisambodhi Wajroczany, jaki istnieje w języku chińskim, to Komentarz do Sutry Mahawajroczany, nauczany przez indyjskiego mistrza Śubhakarasimhę i spisany przez mistrza Yixinga. Liczy on sobie dwadzieścia zeszytów (tomów). Wersja zredagowana przez Zhiyana i Wengu, zatytułowana Komentarz do znaczenia Sutry Mahawajroczany (tyb. Namnang ngynciangi dyndrel, རྣམ་སྣང་མངོན་བྱང་གི་དོན་འགྲེལ།) ma czternaście zeszytów (tomów). Oba komentarze w szczegółowy sposób opisują filozofię i metody praktyki nauczane w tekście. Adepci japońskiej tantry uważają wcześniejszy komentarz za główny, zaś praktykujący ze szkoły tiantai [t’ien-t’ai] uznają późniejszy komentarz za podstawowy.

Co się tyczy komentarzy dostępnych w języku tybetańskim, mamy skrócony tekst komentarza do Abhisambodhi Wajroczany z VIII wieku, napisany przez indyjskiego mistrza Buddhaguhję i przełożony na tybetański przez Go Lotsałę Bande Paltseka. Kolejny, szczegółowy komentarz, noszący tytuł Tekstowy komentarz do Sutry Abhisambodhi Wajroczany, także autorstwa Buddhaguhji, nie posiada kolofonu, więc niektórzy uczeni powątpiewają w tożsamość autora. Szczegółowy komentarz zawiera objaśnienia słowo po słowie oraz tybetańską redakcję i przypisy. W XV wieku zredagował go Go Lotsała Szionu Pal.

Między chińskim i tybetańskim przekładem Abhisambodhi Wajroczany istnieją niewielkie różnice w szyku zdań oraz kolejności rozdziałów. Ponadto, w cytatach z Abhisambodhi Wajroczany, jakie znajdują się w dwóch chińskich komentarzach oraz komentarzu Buddhaguhji, mamy pewne rozbieżności, choć nie do końca oczywiste. Może to być dowodem na fakt, że od powstania Abhisambodhi Wajroczany tekst przeszedł liczne zmiany. Co więcej, można również zakładać, że do Chin dotarł nie tylko rękopis Wuxinga, lecz także inne sanskryckie manuskrypty.

W karma kamtsang

W dostępnych nam obecnie biografiach Pierwszego Karmapy Dusuma Khjenpy oraz Karma Pakszi, a także innych mistrzów, nie ma informacji o otrzymaniu przez nich Abhisambodhi Wajroczany.

W Wierszowanej autobiografii (tyb. Rangnam tsikcie male, རང་རྣམ་ཚིགས་བཅད་མ་ལས།) Trzeciego Karmapy Rangdziunga Dordże czytamy:

Aby wypełnić dharmiczne intencje

Wielkiego mistrza, chwalebnego Orgjenpy,

Od duchowego przyjaciela Kungi Drubciuba

Otrzymałem Tantrę Kalaczakry (Tantrę cykli czasu), komentarze i pochodne teksty,

Majadżalę (Sieć iluzji) oraz Poskramiacza duchów,

Mahaczakrę (Wielkie koło), Samputatantrę i komentarz…

Tekst mówi również o Uszniszawidżai, i Sieci iluzji Wajroczany…

Złoty różaniec biografii kagju mówi: „Uszniszawidżaja, Abhisambodhi Wajroczany i Sieć iluzji wraz z abhiszekami.” Użyta przez Rangdziunga Dordże nazwa Sieć iluzji Wajroczany (Wajroczana majadżala) jest tu rozbita i Wajroczana odnosi się do Abhisambodhi Wajroczany, natomiast Iluzja (Maja) do Sieci iluzji (Majadżala).

Jest tak, ponieważ znane są powszechnie trzy Sieci iluzji: Sieć iluzji Mandziuśriego, Sieć iluzji Wajroczany oraz Sieć iluzji Wadżrasattwy. To, czy Sieć iluzji Wajroczany, wymieniona przez Rangdziunga Dordże w jego autobiografii, odnosi się do znanej Sieci iluzji Wajroczany, czy też, jak uważa Situ Ciekji Dziungne, Wajroczana to Abhisambodhi Wajroczany, a Sieć iluzji to inna tantra, jest niejasne.

Jeżeli faktycznie, jak Situ Rinpocze zauważył, Rangdziung Dordże otrzymał Abhisambodhi Wajroczany, to wydaje się, że tekst został po raz pierwszy przekazany w tradycji karma kamtsang za czasów właśnie Trzeciego Karmapy Rangdziunga Dordże.

Niezależnie od tego, Szósty Karmapa Thongła Donden otrzymał Abhisambodhi Wajroczany od Szialu Ciandrapy lub od Dały Pala, który był uczniem ucznia Butona, Dratsepy Rinczena Namgjala i innych. Od tamtego momentu w ramach karma kagju wykształciła się odrębna linia przekazu Abhisambodhi Wajroczany.

W biografiach Złotego różańca kagju (tyb. Kagju sertreng, བཀའ་བརྒྱུད་གསེར་ཕྲེང་།), w namtharze Thongły Dondena, jest napisane: „Od Rinpocze Dały Pala otrzymał abhiszeki Skróconej linii wadżra-szczytu (tyb. Tsemo rigdy, རྩེ་མོ་རིགས་བསྡུས།), Skróconej linii Śri­paramy [Chwalebnego splendoru] (tyb. Palciok rigdy, དཔལ་མཆོག་རིགས་བསྡུས།), Trailokjawidżai [Zwycięstwa nad trzema sferami] (tyb. Khamsum namgjal, ཁམས་གསུམ་རྣམ་རྒྱལ།), Uszniszawidżai (tyb. Tsugu cidziom, གཙུག་དགུ་འཆི་འཇོམས།), Wadżra-bezmiaru, Amoghapaśi [Niezawodnej pętli] (tyb. Donjo sziagpa, དོན་ཡོད་ཞགས་པ།), Abhisaṃbodhi Wajroczany, Dharani Pańczarakszy [Dharani pięciu (żeńskich) protektorów, tyb. Sungła ngerigte, སྲུང་བ་ལྔའི་རིག་གཏད།), Śamwarodai­ [Powstania Śamwary] (tyb. Demciok domdziung, བདེ་མཆོག་སྡོམ་འབྱུང་།), połączonych: Gjuthy demsum (སྒྱུ་ཐོད་གདན་གསུམ།), Pięciu bóstw Ghantapady (tyb. Drilciung lhanga, དྲིལ་ཆུང་ལྷ་ལྔ།), Pana świata linii przekazu (tyb. Rigkji dzigten gonpo, རིགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོ།), Padmadżali Awalokiteśwary [Sieci lotosów Awalokiteśwary] (tyb. Cienrezik padma drała, སྤྱན་རས་གཟིགས་པདྨ་དྲྭ་བ།), Mandali ciała Tary (tyb. Drolma lykjil, སྒྲོལ་མ་ལུས་དཀྱིལ།), Guhjasamadży [Tajemnego zgromadzenia] według systemu Nagardżuny (tyb. Dypa sziablug, འདུས་པ་ཞབས་ལུགས།), Guhjasamadży Awalokiteśwary, Mahaczakry Wadżrapaniego [Wielkiego koła Wadżrapaniego] (tyb. Ciakdor khorcien, ཕྱག་རྡོར་འཁོར་ཆེན།), Ṣanmukhi [Sześciolicowego] (tyb. Dongdruk, གདོང་དྲུག།) oraz przekazy tekstów różnych wersji Pradipoddjotany [Świetlistej lampy] (tyb. Drynsel).

Wówczas w Karma Gyn ugruntowanych było wiele rytuałów gelukpów. Kiedy usiadł w pierwszym rzędzie podczas pudży, zapytał dlaczego. Drung Rinpocze odparł: „Ponieważ nie posiadamy własnych tekstów.” Thongła Donden odpowiedział: „Mogę napisać teksty rytuałów” i powstały: sadhana i mandala Wadżra-bezmiaru, Sadhana mandali ciała Samwary (tyb. Dompa lykjilgji drubthab, སྡོམ་པ་ལུས་དཀྱིལ་གྱི་སྒྲུབ་ཐབས།), sadhana Wadżrajogini, Ocean zwycięzców i inne, które znajdziemy w Dziełach zebranych (tyb. Kabum, བཀའ་འབུམ།). Skomponował i ułożył również tańce w rytm bębnów i melodie Mahakali itd., udzielając ich jako dodatkowych praktyk bóstw.

Mówi się, że ułożył również rytuał mandali Wadżra-bezmiaru, zatytułowany Radość szczęśliwego eonu (tyb. Ciokal zangakje, ཆོག་སྐལ་བཟང་དགའ་སྐྱེད།) na prośbę Goszira Paldziora Dondruba, Dziampela Zangpo i innych.

Thongła Donden przekazał je Goszirowi Paldziorowi Dondrubowi i Pengarowi Dziampelowi Zangpo. W biografii Sangje Njenpy Taszi Paldziora, ułożonej przez Mikjo Dordże, zatytułowanej Sangje Denmpa Cienpo (སངས་རྒྱས་འདན་མ་ཆེན་པོ།), we fragmencie opowiadającym o okolicznościach otrzymania przez Sangje Njenpę Abhisambodhi Wajroczany od Goszira Paldziora Dondruba, jest wyraźnie powiedziane: „Od bodhisattwy Paldziora Dondruba otrzymał abhiszeki i przekazy tekstu Dakarnawy (Oceanu daków) (tyb. Khandro gjatso, མཁའ་འགྲོ་རྒྱ་མཚོ།), Czakrasamwary Lujipy, Nakpopy i Drilbupy, Trzy linie Hewadżry (tyb. Gjedor kabab sum, དགྱེས་རྡོར་བཀའ་བབས་གསུམ།), Skondensowaną [praktykę] serca Hajagriwy (tyb. Tamdrin thugdril), Łagodnych i gniewnych guru (tyb. Guru szidrag, གུ་རུ་ཞི་དྲག།), Mahakali, Oceanu zwycięzców i Warahi (tyb. Nagjel phagsum, ནག་རྒྱལ་ཕག་གསུམ།), Amitajusa w trzech aspektach: zewnętrznym, wewnętrznym i tajemnym Thongły Dondena (tyb. Tsepagme cinang sangsum, ཚེ་དཔག་མེད་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ།], Mahamai (Wielkiej iluzji), Abhisambodhi Wajroczany oraz Wszechwiedzącego Wajroczany, Akszobhji (tyb. Mitrugpa, མི་འཁྲུགས་པ།) i tak dalej.”

Mikjo Dordże również otrzymał te nauki od Sangje Njenpy. Nie jest to powiedziane wprost w Uczcie uczonych (tyb. Ciedziung khepe gatyn, ཆོས་བྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།), możemy tak jednak wywnioskować na podstawie stwierdzenia: „Doprowadził do dojrzałości [uczniów], przekazując abhiszeki najważniejszych mandali czterech klas tantry.”

Sam Mikjo Dordże ułożył sadhanę i rytuał mandali do Abhisambodhi Wajroczany pt. Uśmiechnięty półksiężyc (tyb. Datse dzumpa, ཟླ་ཚེས་འཛུམ་པ།). Jest to, jak się zdaje, jedyny, a przynajmniej jeden z najwcześniejszych tekstów sadhany i mandali do Abhisambodhi Wajroczany w tradycji karma kagju.

Dlatego obecnie udzielana przez Goszira Gjaltsaba Rinpocze abhiszeka Abhisambodhi Wajroczany jest zgodna z tym, jak biografie opisują jej dawniejsze przekazywanie przez Thongłę Dondena Goszirowi Paldziorowi Dondrubowi i tym, jak Goszir udzielał jej dalej Sangje Njenpie i innym.

Abhisambodhi Wajroczany, której udzielił Rinpocze, została przekazana od Bari Lotsały kadampom, następnie od Butona do Dratsepy Rinczena Namgjala oraz do szialu i sakji. Dalej udzielono jej mistrzom geluk, jak choćby Darhanowi Ciedzie Jeszie Drakpie, Drugiemu Dziamjangsziepie Dżigme Łangpo, Dziamjangowi Thuptenowi Njimie, Drakgompie Tenpie Rabgje i innym.

Drakgompa Tenpa Rabgje przekazał ją sakjapie Dziamjangowi Kjentse Łangpo. Również Dziamgon Lodro Thaje otrzymał ją od Dziamjanga Kjentse Łangpo, choć wydaje się, że akurat Dziamgon Rinpocze niespecjalnie ją upowszechniał.

Później, od strony sakji, Osiemnasty Tricien Rinpocze był głównym propagatorem cyklu Kompletnego zbioru klas tantry (tyb. Gjude kyntu, རྒྱུད་སྡེ་ཀུན་བཏུས།) (Oceanu tantr).

W jego biografii Wejście w wiarę (tyb. Depe dziungok, དད་པའི་འཇུག་ངོགས།), możemy przeczytać: „Wówczas, kiedy asystent Lama Guru wszedł do jego pokoju, Rinpocze był nadzwyczaj szczęśliwy i, wykonując rytuał wazy-wody, powiedział: „Był tu dziś Jego Świątobliwość Sakja Gongma Rinpocze i poprosił o przekazanie mu abhiszeki Oceanu tantr. Początkowo odmówiłem. Jednak Rinpocze bardzo nalegał. Poprzednio dzierżycielem tej linii abhiszeki był Khangsar Khenpo Rinpocze i inni, ale Khenpo Rinpocze zmarł, więc jedynym, który dzierży tę linię obecnie, jestem ja. Dlatego ostatecznie musiałem wyrazić zgodę i przekazać Sakji Tridzinowi tę głęboką naukę.”

I dalej: „Rok wcześniej w Phakpa Szinkun, kiedy Szesnasty Karmapa Rangdziung Rikpe Dordże przekazywał Skarbnicę drogocennych instrukcji (tyb. Damngag dzy, གདམས་ངག་མཛོད།), byłem tam obecny. Wówczas Jego Świątobliwość poklepał mnie po ramieniu i powiedział: „Rinpocze, za jakiś czas Sakja Tridzin poprosi cię o Ocean tantr. Tym razem nie odmawiaj. Również ja planuję wysłać kilku tulku, aby poprosili o nauki.” To była ewidentnie przepowiednia! Jak cudownie!”

Powiedział: „W tym roku nie musimy siedzieć w upale Lumbini. Musimy jechać do Indii, gdzie przebywa Jego Świątobliwość Sakja Tridzin.”

Przez kolejne trzy lata co roku udawał się do obozowiska Dharmy Palsakja w Indiach, by tam przekazywać nauki i abhiszekę Oceanu tantr, jak sam ją otrzymał od Dzie Lamy Ngor Khangsara Khenciena Dampy Dordżecianga Ngałanga Lodro
Szienpen Njingpo. Nieprzerwaną linię abhiszeki, przekaz ustny i linie instrukcji rozległych, drogocennych klas tantry, najwyższe nauki pojazdu, poprzez tradycję ośmiu wielkich rydwanów praktyki, rozpowszechnionych w Tybecie. Kierując się wielkim współczuciem, przybył do szlachetnej ziemi Radżpuru, do obozowiska Dharmy szkoły sakja, czwartego dnia dwunastego miesiąca owego roku, aby przekazać pełną abhiszekę, tekst oraz linie instrukcji drogocennego Oceanu tantr. Robił to niezmordowanie przez trzy lata. Zgromadzeniu przewodził Kjabgon Gongma Rinpocze, a przekazu udzielono wielkim ośrodkom klasztornym Palsakji – Sakji, Ngor, Tsar i Dzong, khenpo, tulku, mistrzom rytuałów, stałym mieszkańcom i setkom przybyłym z innych miejsc mnichów.

Po zwieńczonym sukcesem zakończeniu nauk Kjabgon Sakja Tridzin Rinpocze z wielką radością ofiarował mistrzowi ceremonię długiego życia, po której osiemnasty Rinpocze powiedział: „Dharma dotarła do swego prawowitego właściciela, jestem więc zadowolony.”

Jak Szesnasty Gjalłang Karmapa otrzymał Ocean tantr

Podczas 32. Mynlamu Kagju, kiedy zaprosiliśmy Pana Schronienia Sakję Tridzina Rinpocze, opowiedział on o tym, jak pewnego razu odwiedzał w szpitalu w Delhi Szesnastego Karmapę, z którym był bardzo blisko. Było to niedługo po otrzymaniu od niego abhiszeki i Gjalłang Karmapa powiedział do niego: „To naprawdę wspaniałe, że mogłeś otrzymać abhiszeki Oceanu tantr. W przyszłości musimy dodać tu jeszcze kilka tantr. Proszę, przekazuj je wraz z tekstami pomocniczymi.”

A więc ta niezwykła okazja otrzymania abhiszeki Abhisambodhi Wajroczany z Oceanu tantr wydarza się dzięki życzeniom Szesnastego Karmapy. Jest też wspaniałą możliwością, by mu służyć. Przed swym przybyciem JE Gjaltsab Rinpocze powrócił do klasztoru i rozpoczął siedmiodniowe odosobnienie, jak wówczas, gdy sam otrzymał abhiszekę. A więc bardzo pieczołowicie podszedł do tego wydarzenia. Jako że, historycznie rzecz biorąc, jest to niezwykle cenna okazja i naprawdę pomyślny czas dla nas wszystkich, Jego Świątobliwość zalecił asystentom podejście do abhiszeki z wielką wiarą.