22 sierpnia 2025

We wstępie do kolejnego wykładu Gjalłang Karmapa przypomniał, że studiowanie wczesnych buddyjskich tradycji jest bardzo ważne.

Buddyści tybetańscy mają czasem skłonność do postrzegania podstawowego pojazdu (therawady) prawie jako innej religii. Choć wielu z nas nie zna faktycznych nauk w nich zawartych, terminy śrawakajana czy hinajana są często używane w sposób pejoratywny. Jest to podejście nieprawidłowe. Wielu z nas uważa, że dwie pierwotne szkoły (sthawirawada i mahasanghika) oraz ich gałęzie są czymś różnym od mahajany. Jego Świątobliwość wyjaśnił:  

Kiedy się dokładniej temu przyglądniemy, i weźmiemy pod uwagę winaję i abhidharmę mahajany, są one zasadniczo takie same, jak winaja i Abhidharma podstawowego pojazdu. Tak więc, poszukując ich źródeł, musimy spojrzeć na podstawowy pojazd.

Powodem tego kiepskiego zrozumienia szkół podstawowego pojazdu jest fakt, że zasadniczo studia buddyzmu tybetańskiego nie mają tradycji badania nauk i historii wczesnego buddyzmu i osiemnastu szkół. Po drugie, buddyzm tybetański skupia się wyłącznie na winai i abhidharmie mulasarwastiwady, nie na ich odpowiednikach z pozostałych szkół, jako że tamte teksty nigdy nie zostały przełożone na język tybetański. Warto jest jednak nadmienić, że Historia buddyzmu w Indiach Taranthy oraz inne teksty mówią o osiemnastu szkołach, a w tradycji karma kamtsang Ósmy Karmapa Mikjo Dordże omawia je w Dziełach zebranych, w Pytaniach i odpowiedziach do Penciena Dor Gjalły.

Mamy tradycję studiowania „pięciu wielkich tekstów”, zaś pośród nich winaja i abhidharma są uważane za wyższą klasę, jako że ich treść jest dość skomplikowana. Jeśli jednak nie ma mamy dobrego zrozumienia tych dwóch , trudno będzie nam zrozumieć na czym polegały dwie pierwotne szkoły i ich pochodne. Wgląd w ich historyczny rozwój będzie więc dla nas bardzo korzystny.

Kolejna ważna kwestia jest taka, że pewni ludzie nie uważają mahajany za słowa Buddhy. Jeżeli jednak mamy dobre zrozumienie podstawowego pojazdu i jego nauk, wówczas dostrzeżemy powiązanie między nimi a mahajaną, co udowodni nam, że nauki mahajany są prawdziwymi słowami Buddhy.

Najbardziej złożony jest status tajemnej mantry, czyli wadżrajany. Bardzo wielu ludzi sądzi, że Buddha jej nigdy nie nauczał. Ale można spojrzeć na teksty podstawowego pojazdu (na przykład nauki mantry Mahamajuri), aby zobaczyć, że wadżrajana była obecna w naukach Buddhy od samego początku.

W tym miejscu Jego Świątobliwość wrócił do wątku dziesięciu niedozwolonych zachowań oraz wydarzeń dotyczących drugiej rady buddyjskiej.

Druga rada, która odbyła się sto lub dwieście lat po parinirwanie Buddhy, była znaczącym wydarzeniem w buddyjskiej historii. Gjalłang Karmapa zauważył:

Postrzegam tę radę jako ściśle związaną z okolicznościami pierwotnego rozłamu sanghi na dwie szkoły. Kiedy przyjrzymy się wczesnemu buddyzmowi, dostrzeżemy, że druga rada na wiele sposobów wpłynęła na upowszechnianie i przyszłość buddyzmu.

Jest całkiem możliwe, że nawet przed zwołaniem rady w buddyjskiej społeczności istniały różne zdania oraz opozycja, ale sangha zasadniczo pozostawała jednym organizmem. Kiedy jednak światło dzienne ujrzały kontrowersje związane z dziesięcioma działaniami, różnice w ramach sanghi stały się o wiele bardziej widoczne i ostatecznie to, co dotąd było jedynie rozłamem nie wychodzącym poza różnice zdań, zamieniło się w schizmę. Ośmiu starszych zostało wybranych, aby reprezentować siedmiuset arhatów i dwadzieścia tysięcy członków sanghi, i wyjaśnić kwestię dziesięciu działań. Według niektórych badaczy, jak choćby Namikawa Takashi, owych ośmiu arhatów nie tylko rozwiązało spór, ale byli też bardzo wpływowymi postaciami od czasu drugiej rady aż po rozłam. Jako najstarszych w kontekście buddyjskiego poglądu i administracji sanghi, ośmiu arhatów powszechnie uważano za liderów. W tym czasie sutry, winaja i inne teksty przyjęły swą ostateczną postać, a więc patrząc na nich z tej perspektywy, byli tymi, którzy położyli fundament buddyzmu. Byli znaczącymi postaciami, mocno związanymi z rozwojem pierwszych szkół.

Wpływ Anandy na drugą radę

Warto zwrócić jest uwagę na fakt, że różne źródła wymieniają różne imiona ośmiu starszych (Sarwakamin (pal. Sabbakamin) lub Sarwagamin (pal. Sabbagamin), Rewata, Sambhuta, Jaśa Kakandakaputra (pal. Jasa Kakandakaputta), Sumana, Śalha (pal. Salha), Kubjaśobhita (pal. Khudżdżasobhita) i Wryszabhagamika (pal. Wasabhagamika)), jasno stwierdzając, że większość z nich była uczniami Anandy, chociaż niektórzy mieli relację nauczyciel-uczeń z Aniruddhą (zob. tabelę poniżej). Co więcej, historia Tybetu, np. dzieło Butona Rinczena Historia buddyzmu w Indiach i Tybecie, mówi nam, że większość z obecnych siedmiuset arhatów również była uczniami Anandy. A więc w czasie, gdy kładzione były fundamenty buddyzmu, Ananda i jego uczniowie byli najbardziej wpływowymi postaciami w administracji sanghi.

Poniższa tabela pokazuje, którzy z ośmiu starszych mieli relację nauczyciel-uczeń z Anandą, zgodnie z kilkoma źródłami. 🔆oznacza uczniów Anandy, natomiast🌀uczniów Aniruddhy.

	Sabbagamin	Salha	Khudżdżasobhita	Wasabhagamika	Rewata	Sambhuta	Jasa	Sumana
Therawada	🔆
Czteroczęściowa winaja dharmaguptaki	🔆			🔆	🔆	🔆
Pięcioczęściowa winaja mahiśasaki	🔆
Sarwastiwada	🔆	🔆	🔆		🔆	🔆	🔆
Dipawamsa i mahawamsa	🔆	🔆	🔆	🌀	🔆	🔆	🔆	🌀

Podsumowanie kontrowersji w kontekście kwestii, które stały się istotne w ciągu stu lub dwustu lat po parinirwanie Buddhy

Buddyzm szerzył się z Indii środkowych na tereny zachodnie. Wiemy to, patrząc na trasę wędrówek starszego Jaśi, kiedy poszukiwał wsparcia dla siebie. Między tymi dwoma regionami Indii istniały różnice kulturowe, co doprowadziło do wykształcenia się różnych opinii dotyczących winai.

Kiedy znalazł się w Wajśali, arhat Jaśa zobaczył, że bhikszu Wrydżiputry (synów Wrydżi) przyjmują tam złoto i srebro, co uznał za złamanie zasad winai. Był to główny z dziesięciu punktów niezgody, ponieważ mnisi wajśalscy postanowili poluzować reguły dyscypliny klasztornej, przyjmując złoto i srebro, spożywając posiłki po południu itd. Siedmiuset arhatów oraz dwadzieścia tysięcy członków sanghi zebrało się i, po wybraniu ośmiu reprezentantów, rozpoczęło radę. Na koniec uznano, że dziesięć działań jest niezgodnych z winają nauczaną przez Buddhę. Możemy ten moment uznać za pierwszą oznakę nadchodzącego rozłamu na dwie szkoły. Niezgoda zrodziła kontrowersje, przepaść między członkami sanghi się pogłębiała, bhikszu z Wajśali byli niezadowoleni i ostatecznie społeczność podzieliła się na dwie tradycje. Większość arhatów i liderów drugiej rady buddyjskiej była uczniami Anandy.

Według relacji sthawirawady, dyskusja nad dziesięcioma działaniami doprowadziła do dwóch wydarzeń: pierwszym była druga rada buddyjska, a drugim pierwszy podział na dwie szkoły. Do obu tych zdarzeń doszło w tym samym okresie, jednak druga rada odbyła się najpierw, ponieważ rozłam następował w przeciągu pewnego czasu. Najpierw więc zajmiemy się omówieniem drugiej rady, a potem przejdziemy do rozłamu.

Druga rada buddyjska

O drugiej radzie mówią nam dwa źródła: relacje sthawirawady i mahasanghiki.

Wersja sthawirawady

Po ustaleniu, że dziesięciu działań nie można uznać za dozwolone, skorzystano z okazji, że w jednym miejscu zebrało się siedmiuset arhatów i dwadzieścia tysięcy członków sanghi i odbyła się druga rada, mająca ponownie zebrać słowa Buddhy. Wszyscy spotkali się w mieście Wajśali, dlatego zdarza się, że tę radę nazywamy radą z Wajśali. Mówimy również o radzie siedmiuset, ze względu na liczbę uczestników.

Jest powszechnie przyjęte, że głównym zadaniem drugiej rady było skorygowanie winajapitaki, ale w rzeczywistości zebrano wówczas ponownie wszystkie trzy pitaki (kosze). Dowód na to znajdujemy w tekście Buddhagoszy Samantapasadika, najsłynniejszym komentarzu do winai w tradycji podstawowego pojazdu: „Bhikkhu Sabbagamin (Sarwagamin) odpowiedział: „Czcigodny, powinniśmy teraz wyrecytować zarówno Dhammę, jak i winaję. Trzeba wybrać tych, którzy znają trzy pitaki.” Wybrano więc bhikkhu znających trzy kosze i zgromadzono się w gaju Waluka w Wesali (Wajśali), podobnie jak uprzednio Kassapa (Kaśjapa) zebrał kosze Dhammy. Usunięto z nauk Buddhy nieczystości, przyglądając się podstawie koszy, sutr, gałęzi itd.”

W czasie tej rady zarówno kosz Dharmy (pism), jak i winaja zostały skompletowane. Podczas pierwszej rady zebrano nauki w ramach sesji pytań i odpowiedzi, gdzie ustalono miejsce i czas wygłoszenia przez Buddhę danej nauki, osobę, do której była skierowana itp. Ale powyższy cytat pokazuje nam, że kiedy zbierano nauki w czasie drugiej rady, pytań i odpowiedzi było jeszcze więcej i odbyło się to w inny sposób. Również wtedy zawartości koszy została nadana właściwa kolejność. Możemy również wywnioskować, że niewielka część abhidharmy, jaką wyrecytowano podczas pierwszej rady, teraz została przygotowana w postaci bardziej kompletnej. Jako że podczas drugiej rady wszystkie trzy kosze zostały skompletowane, nazywa się tę radę czasem także „kompletną recytacją”, ponieważ wszystkie nauki wyrecytowano od początku do końca. Według historii Sri Lanki, Mahawansy (Wielkiej kroniki), druga rada trwała osiem miesięcy.

Istnieją sprzeczności co do daty zwołania drugiej rady. Winaja sarwastiwady, Pomniejsze tematy mulasarwastiwady, siódmy zeszyt Wielkiej kroniki podróży w zachodnie regiony Xuanzanga oraz inne teksty utrzymują, że odbyła się sto dziesięć lat po parinirwanie. Samantapasadika, Dipawansa (Kronika wyspy) i Mahawansa, będące tekstami przede wszystkim podstawowego pojazdu, wyjaśniają, że radę zwołano sto lat po parinirwanie.

Indyjski badacz S.R. Goyal skłania się, bazując na Samantapasadice, Dipawansie i Mahawansie, ku stwierdzeniu, że druga rada miała miejsce za panowania króla Kalaśoki (395-367 p.n.e.). Według Mahawansy, rada mogła się odbyć, kiedy król zapewnił właściwe warunki. Jednak nie wszystkie źródła zgadzają się, że to właśnie za jego rządów doszło do zgromadzenia. Inni badacze mówią, że jest to jedynie hipoteza.

Inna wersja mówi, że po drugiej radzie bhikszu Wrydżiputry w Wajśali byli niezadowoleni i zwołali własną radę. Zebrała się na niej większość bhikszu z wyjątkiem arhatów ze wschodu, więc nazwano ją „radą większości”, czyli mahasanghiką. Nie należy mylić jej z radą siedmiuset. Jak wyjaśnia Dipawansa:

W ten właśnie sposób starsi (pal. thera, sans. sthawira) oraz większość (mahasangha) początkowo się rozdzielili. Powiada się, że w owym czasie król Wesali wsparł większość bhikkhu (wschodnich bhikkhu należących do frakcji mahasanghiki) i wygnał zachodnich bhikkhu (należących do grupy sthawirawady, zaczątku dzisiejszej therawady), a w tej grupie mogli być również starsi ze wschodu.

Z tego względu możemy też zauważyć różnice geograficzne. Bhikszu sthawirawady i mahasanghiki tworzyli dwa obozy: wschodni i zachodni. Obóz zachodni honorował wszystkie nakazy winai, główne i pomniejsze, a szczególny nacisk kładziono na sposób jedzenia, picia itd. Bhikszu ze wschodu przestrzegali głównych zasad, lecz poluzowali pomniejsze. A więc najważniejszym czynnikiem prowadzącym do rozłamu były nakazy winai. To przede wszystkim dlatego doszło do powstania wczesnych szkół.

Niektórzy badacze czynią rozróżnienie na wczesny podział oraz pierwotny podział, który doprowadził do wyłonienia się dwóch szkół. Najpierw doszło do nieporozumień co do winai, których konsekwencją był wczesny rozłam, a następnie stopniowo rosła niezgoda również co do poglądu. Ostatecznie różnice były nie do pogodzenia i miał miejsce pierwotny rozłam, czyli uformowanie się dwóch szkół.

Twierdzenia mahasanghiki

Winaja mahasanghiki (tłumaczona na język chiński) mówi nam o drugiej radzie, ale nie podaje czasu, w jakim do niej doszło. Wyjaśnia natomiast, że powodem jej zwołania była kontrowersja przyjmowania przez bhikszu złota i srebra. Zarówno podczas pierwszej, jak i podczas drugiej rady, na wstępie określono ich podstawowe cele, będące pięciopunktowym programem, po czym zebrano nauki winajapitaki. Głównymi założeniami do przedyskutowania były: zakazy dotyczące mieszkań bhikszu, miejscowe prawa, dharmy dostosowane do niektórych zdyscyplinowanych bhikszu oraz dharmy przeznaczone w szczególności dla starszych bhikszu. Zgodzono się, że należy postępować zgodnie z czterema głównymi nakazami, nie zaś zgodnie z miejscowymi zwyczajami. „Pięć czystych dharm” stało się podstawą kosza winai i uważa się je za niezwykle ważne. Są one czyste, gdyż idą w zgodzie z czterema zasadami: czyste co do metody, czyste co do dyscypliny, czyste co do starszeństwa oraz czyste co do miejscowych zwyczajów.

Siedmiuset starszych poprosiło ucznia Upali Dhasarę, aby zebrał nauki winai. Na zakończenie stwierdził on: „Przyjmowanie złota i srebra jest niedozwolone. Starsi potrzebujący misek żebraczych proszą o miski żebracze. Potrzebujący szat proszą o szaty. Potrzebujący lekarstw proszą o lekarstwa.” A więc według opisu drugiej rady w tradycji mahasanghiki, incydentem, który do niej doprowadził, było przyjmowanie złota i srebra, nie dziesięć działań.

Podsumowanie drugiej rady

Dwie rady – pierwsza z Radżagryhy (dzisiejszy Radżgir) oraz druga z Wajśali – to dwa najważniejsze zgromadzenia w historii buddyzmu, gdyż właśnie wówczas ustanowiono podstawowy kształt trzech koszy. Przede wszystkim zebrano i zorganizowano cztery agamy i nauczane przez Buddhę reguły dyscypliny klasztornej, tym samym zachowując Dharmę, która jest bezcenna, jak spełniający życzenia klejnot, by służyła wyzwoleniu istot.

W Indiach odbyło się więcej tego typu zgromadzeń. Jednak tylko dwie pierwsze rady są uznane jednomyślnie przez wszystkie później powstałe szkoły. Późniejsze rady są odnotowane jedynie w tekstach poszczególnych szkół.

Pięć poglądów bhikszu Mahadewy

Pierwszy rozłam w buddyjskiej sandze jest wyjaśniany inaczej przez szkoły północnego i południowego upowszechniania buddyzmu. Przez południowe szkoły rozumiemy te z Tajlandii, Sri Lanki itd., zaś do północnych zaliczamy Japonię, Koreę, Chiny i oczywiście Tybet.

Podsumowując: według szkół buddyzmu południowego, sto lub dwieście lat po parinirwanie rozwinęły się różne poglądy dotyczące winai, a geograficznym symbolem tych różnic stał się podział między bhikszu wschodnich i zachodnich regionów. Zaistniała kontrowersja co do dziesięciu działań i ostatecznie bhikszu z zachodu, pod przewodnictwem starszych z zachodu, postawili na swoim. Dziesięć działań uznano za niedopuszczalne. Następnie, aby wprowadzić poprawki i uczynić reguły winai bardziej precyzyjnymi i surowymi, starsi zebrali się na drugiej radzie w Wajśali, gdzie do owej kontrowersji doszło.

Jednak buddyzm północny nie uważa, aby to dziesięć wspomnianych działań stało się powodem pierwszego rozłamu. Co więc, według linii północnego przekazu miało doprowadzić do pierwotnego podziału sanghi na dwie części? Wyjaśnia się to za pomocą pięciu poglądów bhikszu Mahadewy.

Zanim powiemy o owych pięciu poglądach, powinniśmy poznać historię Mahadewy, którą przedstawia Wielka ekspozycja (Mahawibhasza) w dziewięćdziesiątym dziewiątym zeszycie.

Historia mnicha Mahadewy

W dawnych czasach, w miejscu o nazwie Maruta w Indiach, żył pewien kupiec, który ożenił się w młodym wieku i miał pięknego syna. Synowi nadano imię Mahadewa, czyli „wielki bóg”. Jednak niedługo po narodzinach syna, ojciec zabrał majątek i udał się do dalekiego kraju na handel. Tam pozostał przez wiele lat. Tymczasem syn dorósł i był bardzo urodziwym młodzieńcem. Zakochał się w matce, z którą wszedł w kazirodczy związek. Ale pewnego dnia doszło do jego uszu, że ojciec wraca do domu, więc się przestraszył. Wraz z matką uknuł spisek zamordowania ojca, tym samym popełniając pierwszy z pięciu czynów o natychmiastowym skutku. Kiedy powoli stawało się jasne co się wydarzyło, syn z matką nie mogli już pozostać tam, gdzie mieszkali i uciekli do miasta Pataliputra.

Pewnego razu Mahadewa spotkał czcigodnego arhata pochodzącego z jego rodzinnych stron. Podejrzewał, że arhat może opowiedzieć ludziom o ojcobójstwie dokonanym przez Mahadewę, więc zabił także arhata, popełniając drugi czyn o natychmiastowym skutku.

Jakiś czas później okazało się, że matka Mahadewy zakochała się w innym mężczyźnie. Mahadewa w gniewie pomyślał: „Dla ciebie popełniłem dwa obrzydliwe czyny i musiałem opuścić dom, doświadczając wielu trudności, a ty teraz porzucasz mnie, by być szczęśliwą u boku innego mężczyzny? Jak mogę tolerować taką zdradę?” A więc zabił matkę, tym samym popełniając kolejny czyn o natychmiastowym skutku. Jednak Mahadewa nie przeciął jeszcze całkowicie korzeni dobra i wciąż tliła się w nim wiara w Dharmę. Pojawiło się wielkie poczucie winy. Nocami nie mógł spać, za dnia nie był w stanie spokojnie siedzieć. Pełen ogromnych rozterek zastanawiał się czy jest sposób oczyszczenia nikczemnych czynów.

Kiedy usłyszał, że śramanowie, synowie Śakjów, mają metody całkowitego oczyszczania negatywnych czynów, udał się do klasztoru Kukkutarama. Stojąc przed bramą, usłyszał jak mnich powoli recytuje: „Osoba, która popełniła wielkie występki/ może usunąć je, praktykując dobro./ To rozświetla świat/ jak księżyc wyłaniający się zza chmur.”

Gdy to usłyszał, ogarnęła go wielka radość. Wiedząc, że udając się po schronienie w nauce Buddhy z pewnością jego przewinienia zostaną zmazane, odnalazł mnicha i gorąco prosił go o udzielenie święceń. Gdy usłyszał tę prośbę, mnich wyświęcił przybysza, nie wypytując we właściwy sposób o ewentualne przeszkody i nadał mu imię Mahadewa. Następnie udzielił nauk i instrukcji.

Mahadewa był niezwykle inteligentny, więc bardzo szybko po uzyskaniu święceń nauczył się wszystkich słów i ich znaczenia, zawartych w trzech koszach. Zapamiętał je i za pomocą czystej mowy potrafił wspaniale nauczać. Wszyscy mieszkańcy Pataliputry przyjmowali od niego schronienie. Usłyszawszy o jego dokonaniach, również król często zapraszał go do pałacu, z wielkim szacunkiem składając mu dary i prosząc o nauki.

Pewnego razu, kiedy przebywał w klasztorze wraz z sanghą, podczas snu Mahadewa doświadczył wytrysku nasienia. Jako że wcześniej mówił, że jest arhatem, jeden z uczniów, widząc splamione szaty, zapytał: „Skoro arhaci pozbyli się wszelkich splamień, jak to się mogło przydarzyć tobie, nauczycielowi?” Mahadewa odpowiedział: „Mara dziecka bogów (fałszywych pozorów) to spowodował. Nie powinieneś we mnie wątpić. Są dwa rodzaje splamień: negatywne i nieczyste. Arhaci są wolni od negatywnych splamień, lecz nie od nieczystych. Choć arhaci porzucili negatywne stany umysłu, nie są wolni od kału, moczu, flegmy itp. Dzieci mary dziecka bogów są nieustannie zazdrosne o nauki Buddhy i kiedy widzą osoby praktykujące dobro, usiłują je skrzywdzić. Próbują skrzywdzić nawet arhatów. Więc to, co się stało w nocy, nie jest moim problemem, to ich wina. Nie powinieneś we mnie wątpić.” To pierwszy z pięciu poglądów Mahadewy, pierwsze błędne wyjaśnienie, jakiego udzielił.

Aby ponownie zadowolić uczniów i sprawić, by go szanowali, Mahadewa oszukiwał ich, mówiąc: „Osiągnęliście taki i taki owoc ścieżki śramanery.” Wówczas uczniowie kłaniali się z szacunkiem i odpowiadali: „Jeśli jest, jak mówisz, dlaczego my sami nie wiemy czy weszliśmy w strumień, czy jesteśmy powracającymi jeden raz, niepowracającymi, czy arhatami (poziomy szlachetnych)?” Na to Mahadewa mówił: „Arhaci również mają pewien rodzaj ignorancji, nie powinniście więc tracić wiary w siebie. Ignorancja jest dwóch rodzajów: związana z negatywnymi stanami umysłu i tej arhaci nie mają, oraz niezwiązana z negatywnymi stanami umysłu. A tę arhaci wciąż posiadają. Dlatego nie znacie sami siebie.” Był to drugi błędny pogląd. Jego Świątobliwość wyjaśnił, że Mahadewa tak naprawdę mówił, że arhaci nie posiadają splamień kleśi, lecz mają splamienia niewiedzy.

Uczniowie pytali dalej: „Mówi się, że szlachetni są wolni od wątpliwości, ale my mamy wątpliwości co do Czterech Prawd. Arhaci ujrzeli prawdziwą naturę zjawisk oraz Cztery Prawdy bezpośrednio, więc nie mają żadnych wątpliwości. My jednak mamy.” Mahadewa odpowiedział: „Arhaci również mają wątpliwości. Mogą one być dwóch rodzajów: wątpliwości subtelnej natury, które arhaci porzucili oraz wątpliwości co do tego, co jest słuszne, a co niesłuszne. Tych wątpliwości arhaci się nie wyzbyli. Nawet pratjekabuddhowie je mają, a co tu mówić o was, śrawakach, którzy wątpicie w Cztery Prawdy. Tak więc nie oceniajcie źle samych siebie.” Był to trzeci błędny pogląd.

Jakiś czas później uczniowie recytowali sutry, które mówią, że arhaci posiadają oko mądrości i potrafią rozpoznać bezpośrednio własne wyzwolenie. Zapytali więc: „Jeśli jesteśmy arhatami, powinniśmy o tym wiedzieć sami. Sami powinniśmy być w stanie wejść na ścieżkę. Jak to jest, że nauczyciel nas wprowadził, ale my nie mamy bezpośredniego urzeczywistnienia?” Mahadewa odparł: „Niektórzy arhaci wchodzą na ścieżkę tylko dzięki mocy innych, nie wiedząc o tym samodzielnie. Na przykład, chociaż Śariputra posiada najwyższą mądrość, a Mahamaudgaljajana najwspanialsze cudowne moce, jeżeli Buddha nie przekaże swych przepowiedni, nawet oni nie wiedzą, że weszli na ścieżkę. Zdarza się więc, że czasem wchodzimy na ścieżkę, prowadzeni przez kogoś. Nie powinniście tego kwestionować.” Był to czwarty błędny pogląd.

Mimo popełnienia tak wielu niegodziwości, korzeń dobra Mahadewy wciąż nie został przecięty. Dlatego w środku nocy myślał o tym, jak wiele negatywnych czynów nagromadził i zastanawiał się do którego z niższych światów spadnie oraz jak wielkie czeka go cierpienie. Ogarnął go ogromny strach i wiele razy krzyczał: „Cierpienie!” oraz „Czy jest ktoś gorszy ode mnie?”, rozpaczliwie przy tym zawodząc. Uczniowie, którzy to słyszeli, zaczęli mieć wątpliwości. Rano zapytali go: „Jak twoje zdrowie?” Mahadewa odpowiedział: „Czuję się bardzo dobrze.” „Jeśli tak, to dlaczego w środku nocy krzyczałeś „Cierpienie!”?” Mahadewa odrzekł: „Wzywałem szlachetnych, więc nie powinniście wątpić. Szlachetni nie objawią się dopóki nie zostaną wezwani z serca, dlatego kilkakrotnie  w nocy krzyczałem: „Cierpienie!” Był to piąty błędny pogląd Mahadewy.