Karmapa Ogjen Trinle Dordże

9 sierpnia 2025

Dzisiaj przypada rocznica parinirwany Gampopy, założyciela niezrównanej tradycji dakpo kagju i króla Dharmy w trzech światach, którego właściwe imię brzmiało Sonam Rinczen. Chciałbym skorzystać z tej okazji i powiedzieć kilka słów o wspaniałych właściwościach i  dziełach Gampopy.

Istnieje kilka wiarygodnych biografii mistrza Gampopy, napisanych przez jego uczniów. Ponadto dysponujemy też notatkami, w których Pierwszy Karmapa Dusum Khjenpa, jeden z bezpośrednich uczniów Gampopy, zapisał odpowiedzi guru, którego pytał o jego życie. Stanowią one rodzaj autobiografii. Tak więc historia życia Gampopy różni się od biografii innych sławnych lamów, w których przypadku trudno jest nieraz stwierdzić ile w nich prawdy, a ile fantazji. Jeżeli chodzi o Gampopę, myślę, że możemy mieć pewność co do jego biografii. Kiedy spojrzymy na nią obiektywnie, znajdziemy wiele dobrych powodów, by czcić go jako drugiego Buddhę i darzyć wielkim szacunkiem.

Z lektury biografii wielkich istot wynika, że większość z nich nie pojawia się nagle po tym, jak w jednym życiu podjęły ogromny wysiłek. Raczej zbierały nagromadzenia i oczyszczały zaciemnienia przez wiele wcieleń, nim mogły zamanifestować aktywność prawdziwego Buddhy. Podobnie było z mistrzem Dharmy Gampopą. Znana jest nam historia, kiedy to w poprzednim życiu, w czasach Buddhy Ratny Padmy Czandry Wiśuddhabhjudgaty Radży był bodhisattwą o imieniu Supuśpa Czandra i oddał w ofierze własne życie, by szerzyć nieskażone nauki. Następnie, w czasach naszego nauczyciela, Buddhy Śakjamuniego, odrodził się jako bodhisattwa Młody Czandra Prabha i usłyszał Sutrę króla samadhi. Złożył przed Buddhą przysięgę: „Będę szerzył samadhi tak nieskończone, jak przestrzeń w tej sutrze – mahamudrę”. Buddha przepowiedział, że tak się rzeczywiście stanie, pobłogosławił go i powierzył mu nauki sutry. Te opowieści pojawiają się w jasny sposób w biografiach Gampopy spisanych przez jego bezpośrednich uczniów i różnią się od przekazów ustnych propagowanych w czasach późniejszych.

Podobnie jak Buddha Śakjamuni, Gampopa miał od wczesnej młodości wielkie współczucie dla istot. Był dobrze wykształcony w zwyczajnych dziedzinach, w szczególności w medycynie. Ożenił się i miał dwójkę dzieci, lecz później zrozumiał naturę samsary i przyjął święcenia nowicjatu i bhikszu, porzucając dom i stając się bezdomnym. To właśnie dzięki temu tradycja kagju została utrzymana, zachowana i upowszechniła wszystkie nauki o zachowaniu trzech ślubowań: winai, będącej podstawą nauk; bodhiczitty, czyli esencji nauk; oraz wierzchołka nauk, czyli tajemnej mantry (wadżrajany). Nauki zachowały się bez uszczerbku i nie uległy degradacji.

Po przyjęciu święceń Gampopa otrzymał abhiszeki i instrukcje do Czakrasamwary i innych tantr, a także wskazówki co do zniechęcenia (samsarą), bodhiczitty i poglądu na pustość oraz instrukcje do sutr, które były przekazywane w linii kadampów. Następnie udał się do Milarepy i uzyskał nauki do sześciu Dharm Naropy, będących esencją etapu spełniania całej nieprześcignionej tantry, jaką Marpa Tłumacz otrzymał od mahapandity Naropy. Później udał się do Njal, Ylkha i innych miejsc, gdzie spędził ponad siedem lat, skupiając się na praktyce, przechodząc przez kolejne etapy ścieżek i poziomów oraz doskonaląc moc doświadczenia i urzeczywistnienia. Nie odczuwał potrzeby ukrywania swego doświadczenia i urzeczywistnienia, a przed uczniami ukazywał zarówno je, jak i cudowne moce, w tym jasnowidzenie, by doprowadzić uczniów do dojrzałości i wyzwolić ich. Przez to wielu dobrze znanych lamów i gesze zgromadziło się wokół Gampopy i zostało jego uczniami.

Ustanowienie linii praktyki

Zasadniczo linia praktyki kładzie nacisk na praktykowanie dopiero od czasów Milarepy. Marpa Tłumacz tak powiedział do niego: „W tej epoce pięciu degeneracji ludzie mają krótkie życie i kiepskie zdrowie. Dlatego zamiast dobrze poznawać tantry, lepiej będzie synu jeśli uczynisz praktykę najważniejszą.” Milarepa nauczał Gampopę w ten sam sposób. Ten zaś powiedział: „Jak poradził mój guru, nie studiowałem nauk tantry, lecz skupiłem się całkowicie na praktyce.” Zgodnie z tym, co mówił, przede wszystkim dzierżył linię praktyki Milarepy, a włącznie z jego uczniami i ich uczniami było tak wielu wspaniałych medytujących kagju, że wydawało się, iż od wschodniej Góry Pięciu Szczytów do zachodniej Uddijany nie ma takiego miejsca, w którym by ich nie można było znaleźć. Fakt, że w dziełach zebranych Gampopy zawartych jest tak wiele tekstów o usuwaniu błędów i umacnianiu medytacji, jest kolejnym dowodem na istnienie w tamtych czasach ogromnej liczby wielkich medytujących. Właśnie dlatego liczni historycy zgadzają się, że choć tradycja kagju rozpoczęła się od Marpy i Milarepy, to Gampopa i jego uczniowie mieli największy wpływ na nauki linii praktyki.

W Tybecie, dzięki Ngokowi Lotsale i jego uczniom, rozwinęła się silna tradycja słuchania, kontemplowania i medytowania na tradycję sutr. Zakorzeniła się także szeroko praktyka wykonywania licznych rodzajów liturgii ze względu na wpływ mistrzów tradycji sarma i njingma. Ale nikt nie uczynił więcej niż Gampopa, aby kłaść nacisk na medytację i samą praktykę. Jeżeli odwołamy się do historii, uczniowie Buddhy przede wszystkim skupiali się na praktyce medytacji, a najważniejszą osobą, która tę tradycję upowszechniła w Tybecie, był Gampopa. Dlatego uważam, że to bardzo dobry powód, by mistrza Gampopę określać w Tybecie mianem drugiego Buddhy.

Czytając Ozdobę drogocennego wyzwolenia Gampopy i jego pozostałe dzieła, staje się dla nas jasne, że jako uczony nie miał sobie równych w sutrach i traktatach z tradycji sutr. Kiedy natomiast czytamy historie życia jego bezpośrednich uczniów i ich uczniów, którzy podtrzymali linię przekazu, staje się oczywiste jak ogromną miał wiedzę w zakresie kluczowych instrukcji tajemnej mantry oraz jak wielką miał moc, by błogosławić strumienie umysłu ludzi. Jeżeli uznamy, że Marpa, Milarepa, a w szczególności niezrównany Gampopa, to po prostu kilka znanych postaci z tradycji kagju, oznacza to, że nie rozumiemy na czym polegają właściwości ciała, mowy i umysłu mistrza Gampopy, a przede wszystkim na czym polega jego szeroka wiedza. To pokazuje, że nie potrafimy zrozumieć jego doświadczenia i urzeczywistnienia poprzez praktykę, jego umiejętności błogosławienia strumieni umysłu, jego historycznego znaczenia oraz wpływu.

Cztery Dharmy Gampopy

Spośród wielu nauk, jakie przekazał mistrz Gampopa, najlepiej znane we wszystkich tybetańskich szkołach są cztery Dharmy Gampopy, nazywane też czasem czterema głównymi punktami. Jest to strofa, która zbiera ważne elementy i etapy praktyki sutr i tantr. Dlatego nie tylko dakpo kagju, lecz także inne linie przekazu buddyzmu tybetańskiego, jak sakja, gelug czy dzionang, kładą wielki nacisk na ową strofę i uważają ją za niezwykle ważną.

Na przykład, we wspaniałej tradycji sakja, Nuppa Rikdzin Drak, jeden z czterech głównych uczniów Dzietsyna Drakpy Gjaltsena, napisał w swym objaśnieniu porzucenia czterech przywiązań:

Rozmyślanie i medytowanie w ten sposób przynosi cztery rezultaty: Dharma staje się Dharmą, Dharma staje się ścieżką, ścieżka rozwiewa pomieszanie, pomieszanie przebudza się jako mądrość, rezultat tego rodzaju wiedzy i praktyki.

Opisuje więc on jak pamiętanie i praktykowanie czterech wolności od przywiązania przynosi cztery efekty Dharmy stającej się Dharmą itd.

Gorampa Sonam Senge, uczony sakji zajmujący się zarówno sutrami, jak i tantrami, napisał w swych wskazówkach do porzucenia czterech przywiązań, pt. Klucz do najważniejszych elementów:

Kiedy wielki guru sakji Kunga Njingpo miał dwanaście lat, praktykował Mandziuśriego. Po sześciu miesiącach ujrzał go we własnej osobie, a ten powiedział mu: „Jeżeli lgniesz do obecnego życia, nie jesteś praktykującym. Jeżeli lgniesz do samsary, nie pragniesz wyzwolenia. Jeżeli lgniesz do własnych korzyści, nie posiadasz bodhiczitty. Jeżeli masz przywiązanie, nie masz poglądu.” Zawarta w tym jest cała praktyka paramit. Oznacza to, że jeżeli jesteśmy wolni od przywiązania do obecnego życia, nasz umysł stanie się Dharmą. Jeżeli jesteśmy wolni od przywiązania do samsary, Dharma stanie się ścieżką. Jeżeli jesteśmy wolni od pragnienia własnej korzyści, ścieżka rozwieje pomieszanie, a jeżeli jesteśmy wolni od lgnięcia do czterech skrajności, pomieszanie zamieni się w mądrość. Z tych czterech…”

Praktyka sakjapów porzucenia czterech przywiązań przedstawia je w kategoriach tego, co należy porzucić. Natomiast cztery Dharmy Gampopy ukazują je w kategoriach tego, co należy osiągnąć. Przypomina to opis w komentarzu Nuppy Rikdzina Draka o porzucaniu czterech przywiązań.

Guru joga, którą Dzie Tsongkhapa napisał dla Baso Ciogjena, aby przekazywać ją w ramach jednej linii, zawiera następującą prośbę:

Następnie wyobrażaj sobie guru nad własną głową i zanoś prośby: „Drogocenny guru, błogosław, aby mój umysł stał się Dharmą. Błogosław, by Dharma stała się ścieżką. Błogosław, aby zniknęły przeszkody na ścieżce. Błogosław, aby ustały wszystkie błędne myśli. Błogosław, aby w mym umyśle szybko pojawiło się wolne od błędów nastawienie.”

Pierwsze dwie prośby są tym samym, co cztery Dharmy Gampopy.

Ponadto mahapandita Lobsang Ciogjen, założyciel szeptanej linii przekazu ensa, napisał Świetlistą lampę: objaśnienie źródłowego tekstu mahamudry w drogocennej tradycji geden kagju:

W szczególności największy uczeń nieprześcignionej mantry, mistrz jogi Milarepa, również nauczał, że najpierw należy medytować nad miłością, współczuciem, bodhiczittą, wyrzeczeniem, karmiczną przyczyną i skutkiem oraz nad śmiercią i nietrwałością… Jego główny uczeń Gampopa, twórca zjednoczonej kadam i mahamudry, objaśniał to, co znamy jako cztery Dharmy Gampopy: umysł stający się Dharmą, Dharmę stającą się ścieżką, ścieżkę rozpraszającą pomieszanie oraz pomieszanie powstające jako mądrość – według treningu umysłu kadampów.

Tu wyjaśnił, że sposób przekazywania przez Milarepę i jego uczniów praktyk wstępnych, a przede wszystkim czterech Dharm Gampopy, bardzo dobrze wpisuje się w instrukcje kadampów dotyczące treningu umysłu.

Jeżeli chodzi o inne tybetańskie tradycje, takie jak dzionang czy bodong, wszechwiedzący Bodongpa napisał w Esencji amrity: słowach mistrzów dostyczących instrukcji z mahamudry, gdzie nauczał czterech powszechnych praktyk wstępnych zgodnie z czterema Dharmami Gampopy:

Po trzecie, mamy trzy punkty dotyczące sposobu praktyki: praktyki wstępne, praktykę główną oraz jogi kończące. Pierwsze dzielą się na dwie: powszechne i szczególne praktyki wstępne. A pierwsze z nich naucza się w czterech punktach: instrukcji o umyśle stającym się Dharmą, Dharmie stającej się ścieżką, ścieżce rozpraszającej pomieszanie oraz o pomieszaniu powstającym jako bodhiczitta.

Jeden z lamów tradycji dzionang, Tsalmin Sonam Sangpo, napisał krótką guru jogę – Sposób otrzymania błogosławieństw, która zawiera prośbę podobną do czterech Dharm:

Błogosław, by mój umysł stał się Dharmą. Błogosław, by autentyczna Dharma stała się ścieżką. Błogosław, by ścieżka była wolna od pomieszania. Błogosław, by pomieszane przejawienia ustały…

Każda z tybetańskich tradycji ma swój własny zbiór najważniejszych elementów praktyki: kadampowie mówią o czterech myślach zwracających umysł, sakjapowie o porzuceniu czterech przywiązań, gelukpowie korzystają z Trzech głównych aspektów ścieżki itd., a każdy z nich ma sobie właściwe cechy. Dla nas, praktykujących Dharmę, wszystkie one są bezcennymi instrukcjami, których nie można kupić nawet za stos złota. Więc możliwość praktykowania ich wszystkich bezkonfliktowo jest prawdziwym przejściem przez bramy Dharmy buddyzmu tybetańskiego. Jeśli natomiast ich nie praktykujemy, lecz mówimy ludziom: „Tylko moje instrukcje są ważne. Z żadnymi innymi wskazówkami nigdzie nie zajdziesz”, wspierając postawy sekciarskie, przywiązanie i awersję, nie tylko jest to bezsensowne, lecz również sprawia, że gromadzimy potężną negatywność odrzucenia Dharmy i istot. Pojawia się niebezpieczeństwo, że czyn ten stanie się karmą odrzucenia Dharmy, znacznie poważniejszą nawet od pięciu czynów o natychmiastowych skutkach. Należy więc bardzo uważać.

Źródła czterech Dharm: Dzieła zebrane Gampopy

Samo tylko stwierdzenie, że cztery Dharmy Gampopy są ważne oraz wymienienie ich nie wystarcza. Dobrze byłoby też wiedzieć w jakich dziełach Gampopy możemy je znaleźć i w jakiej formie. Ze wszystkich zachowanych edycji dzieł zebranych Gampopy, pierwsza edycja ksylograficzna została przygotowana przez Ciodzie Sonama Lhundrupa (1488-1552), dwudziestego trzeciego dzierżyciela tronu klasztoru Dakpo. Jest ona podstawą dla późniejszych drukowanych edycji. Zawiera trzydzieści pięć dzieł, oznaczonych kolejnymi tybetańskimi sylabami od ka do ci. Ozdoba drogocennego wyzwolenia  to tom e, Słoneczny blask tekstów to wam, natomiast trzy dzieła nie mają etykietek. Łącznie jest ich czterdzieści. Później ta edycja stała się bazą dla wydania ksylograficznego w dwóch tomach oznaczonych jako e i wam, opublikowanych przez drukarnię Derge. Mamy też edycję Tsipri i inne. To, czy owe edycje ksylograficzne dzieł zebranych Gampopy są kompletne oraz czy przed wydaniem z klasztoru Dakpo były jakiejś wcześniejsze ksylograficzne wydania pozostaje tematem wymagającym dalszych badań.

Jeśli chodzi o identyfikację tekstów, istnieje katalog dzieł zebranych Gampopy, który Czwarty Szamar Cienga Ciokji Drakpa otrzymał od Loppona Rinpocze Lamy Gjaltsena z Nenangu, oraz rękopis dzieł zebranych, który w zasadniczej części zgadza się z tą listą. Na samym początku znajduje się tam katalog zatytułowany Katalog dzieł zebranych mistrza Dharmy Gampopy Czandry Prabhy. Po przedstawieniu katalogu wymieniona jest linia przekazu:

Linia przekazu niniejszych dzieł zebranych pochodzi od mistrza Czandry Prabhy do Gompy Tsultrima Njingpo oraz od nich dwóch do pełnego chwały Dusuma Khjenpy. Następnie od niego do Reciena, Pomdrakpy, mahasiddhy Karmapy oraz lamy Njenre, który przekazał ją mistrzowi Dharmy Rangdziungowi Dordże i Tokdenowi Drakpie Senge. Tych dwóch, mistrz i uczeń, udzieliło jej Khedrupowi Darmie Gjaltsenowi, ten zaś Tokdenowi Khacio Łangpo. Ów przekazał ją lamie Ciosangowi, następnie Tokdenowi Ciopalowi Jeszie, mistrzowi Dharmy Tongle Dondenowi, drogocennemu Gośri Paldenowi Dondrupowi i Matighirti, który dał ją mojemu rdzennemu guru, ten zaś mnie.”

Chociaż autor katalogu nie jest wspomniany, przekaz pochodzi z linii kamtsang, możemy więc wnioskować, że musiał to być lama żyjący w czasach Siódmego lub Ósmego Karmapy.

Katalog w jasny sposób wymienia również brakujące dzieła. Na przykład, mowa jest o Niezrównanym w tym świecie: zapiskach o czterech Dharmach mistrza Czandry Prabhy autorstwa Lho Lajakpy oraz o Klejnotowej ozdobie: średniej długości czterech Dharmach. Musiały więc być tam trzy komentarze do czterech Dharm – krótki, średni i długi, których autorem był Lho Lajakpa, a przynajmniej dwa: krótki i długi. Zastanawiam się czy Klejnotowa ozdoba nie jest może komentarzem do czterech Dharm zwanym Ozdobą esencji.

Również biografia Karmy Trinlepy mówi o tym, jak otrzymał on dłuższe dzieła zebrane Gampopy w Wielkim Obozowisku, dobrze więc byłoby zbadać, czy przypadkiem nie istniały dwie wersje: długa i krótka.

Istnieją też teksty Gampopy, które nie znalazły się w jego dziełach zebranych. Na przykład, mamy Trzynaście kluczowych Dharm Mahamudry Baroma Darmy Łangciuka. W dziełach zebranych Drikunga Kjobpy Dziktena Sumgona znajdują się Bezbłędne słowa guru, które otrzymał od Dakpo Ciodzie Gomciunga oraz Usuwanie zaciemnień Dakpo Gomciunga. Sto kluczowych instrukcji Tropu zawiera kilka wskazówek otrzymanych od Gampopy. Również dzieła zebrane Kunkhjena Pemy Karpo zawierają rdzenny tekst czterech Dharm napisany przez Gampopę w strofach oraz komentarz Gompy Tsultrima Njingpo, a także wiele pieśni, które nie znalazły się w dziełach zebranych. Na przykład, istnieją mocne dowody, że Pieśń czterech jóg, Przyczyna samsary, lgnięcie do umysłu jako rzeczywistego i inne pieśni o czterech jogach przypisywane Milarepie są tak naprawdę pieśniami Gampopy.

Natomiast w dziełach zebranych są pewne teksty, które być może nie zostały ułożone przez Gampopę. Przykładowo, niektórzy twierdzą, że Girlanda porad została napisana przez Lingrepę. Znamy dwie wymian pytań i odpowiedzi między Gampopą i Dusumem Khjenpą, przy czym druga wydaje się być między Dusumem Khjenpą i Reciungpą. Jest tak, gdyż mowa jest w niej o debacie między Reciungą a Newarem Asu, wymienia się licznych guru Reciungpy, a także wspomina klasztor Loro Long.

Dzieła poświęcone w szczególności czterech Dharmom

Znamy kilka dzieł Gampopy, w których jest mowa o czterech Dharmach, lecz jeżeli chodzi o teksty mówiące ściśle o czterech Dharmach, to są takie jedynie trzy: Drogocenna girlanda ścieżki trzech praktykujących licząca sobie jedenaście i pół strofy, Krótko o czterech Dharmach oraz jeden krótki, zaczynający się od słów „Namo guru. Dharma stająca się Dharmą…”

Identyfikacja Drogocennej girlandy najwyższej ścieżki

Musimy rozwiązać pewien problem. Jako swą ostatnią wolę, Gampopa wypowiedział następujące słowa: „Wszyscy ludzie w przyszłości, którzy uważają, że mnie nie spotkają, powinni przeczytać dzieła, które pozostawiam: Drogocenną girlandę najwyższej ścieżki oraz Ozdobę drogocennego wyzwolenia.” Który tekst to wspomniana tutaj Drogocenna girlanda najwyższej ścieżki? Istnieją trzy dzieła o tym samym tytule, przypisywane Gampopie.

1. Pierwsze to Drogocenna girlanda najwyższej ścieżki: słowa mistrza Dharmy Gampopy. Tekst kończy się stwierdzeniem: „Kluczowe wskazówki rozpoznania podstawowej natury powinny być we właściwy sposób utrzymane w tajemnicy.” Ten tekst jest zawarty w dziełach zebranych Drogona Pakmodrupy, prawdopodobnie dlatego, że spisał go jako notatki. Wydaje się jednak, że zapewne nie jest to Drogocenna girlanda najwyższej ścieżki, którą często zestawia się w parze z Ozdobą wyzwolenia.

2. Drugie dzieło to Rdzenny tekst czterech Dharm: drogocenna girlanda ścieżki trzech praktykujących licząca jedenaście i pół strofy, zawarta w dziełach zebranych Kunkhjena Pemy Karpo. Kunkhjen Pema Karpo pisze w Słońcu ścieżki trzech praktykujących: objaśnieniu czterech Dharm Gampopy:

Mistrz Atiśa przybył do Tybetu i na prośbę Lha Dziangciuba Y napisał Lampę na ścieżce do Przebudzenia. Później jej esencja została wyodrębniona jako etapy na ścieżce trzech rodzajów praktykujących. Etapy na ścieżce nauczają o dwóch pierwszych krótko, a o ostatnim szczegółowo, więc śmiechu warte jest popularne dziś stwierdzenie, że są to etapy na ścieżce mahajany oraz, że objaśniają etapy ścieżki wszystkich trzech rodzajów praktykujących. Król Dharmy Gampopa napisał Ozdobę drogocennego wyzwolenia, aby objaśnić tę ostatnią ścieżkę szczegółowo, oraz Drogocenną girlandę najwyższej ścieżki, by omówić wszystkie trzy. Większość wyjaśnień pochodzi z jego mów Dharmy. Lho Lajakpa Dziangciub Ngydrup napisał długi komentarz do czterech Dharm, bazując na krótkim komentarzu Gompy Tsultrima Njingpo oraz na etapach ścieżki mahajany Pakmodrupy. To jest źródło dla współczesnych kagjupów, którzy uważają je za korzeń tej tradycji czterech Dharm.

Jednakże napisana w strofach Drogocenna girlanda zdaje się nie być uwzględniona w ksylograficznych edycjach dzieł zebranych Daklha Gampo oraz Derge. Również w Drogocennej girlandzie zostało napisane jedynie:

Aby objaśnić każdą z czterech Dharm,
Praktykuj je poprzez pogląd, medytację i postępowanie.

Nie jest tam jasno powiedziane czym jest każda z czterech Dharm. Jednak komentarz Gompy Tsultrima Njingpo wyraźnie określa cztery Dharmy:

Dzielimy je na cztery: Dharmę stającą się Dharmą, Dharmę stającą się ścieżką, ścieżkę rozpraszającą pomieszanie oraz pomieszanie powstające jako mądrość. Aby praktykować każdą z nich poglądem, medytacją i postępowaniem…

Konkretne dzieła we współcześnie wydanych edycjach dzieł zebranych Gampopy, które wyraźnie mówią o czterech Dharmach, to wspomniane wcześniej Krótko o czterech Dharmach oraz bardzo zwięzły tekst rozpoczynający się od słów „Namo guru. Dharma stająca się Dharmą…”

3. Trzecie dzieło, które identyfikujemy jako Drogocenną girlandę, nosi tytuł Drogocenna girlanda najwyższej ścieżki: instrukcje Gampopy i rozpoczyna się od wymienienia dziesięciu przyczyn utraty, a kończy dziesięcioma rzeczami, które są spontanicznie obecne jako wielkie błogosławieństwo – jest to dwadzieścia osiem list, po dziesięć instrukcji każda. Ksylograficzne edycje dzieł zebranych stwierdzają, że autorem jest Gampopa, a w kolofonie (notce końcowej) zapisano:

Drogocenna girlanda najwyższej ścieżki łączy nieskazitelne nauki pełnego chwały Dipankary oraz jego uczniów, o które poprosił guru o niesplamionej mądrości i szczególne bóstwa, jak pani Tara. Usłyszał je od pełnych dobroci guru kadam wraz z nieskazitelnymi słowami króla joginów Milarepy, dzierżącego esencję umysłu Naropy i Maitripy, dwóch wielkich istot, znanych też jako słońce i księżyc Szlachetnej Krainy, oraz uczonych i siddhów, jak Marpa z Lhodraku. Napisana została przez Njigona Sonama Rinczena z Dakpo na wschodzie, będącego dzierżycielem skarbnicy instrukcji zarówno kadampów, jak i mahamudry.

Jako że ten tekst został zaprezentowany jako dzieło, o którym Gampopa mówił, gdy wspomniał o czytaniu Drogocennej girlandy i Ozdoby wyzwolenia, wielu późniejszych kagjupów identyfikuje go jako Drogocenną girlandę najwyższej ścieżki. Są jednak dwie kwestie, które należy mieć tu na uwadze:

• Istnieje tekst mistrza kadampów Ciegompy Szieraba Dordże, znanego też jako Khakjong Drakpa, pt. Skarbnica klejnotów. Zaczyna się on od słów: „Namo Ratna Guru. Według słów drogocennego mistrza Ciegoma, istoty pragnące osiągnąć wyzwolenie oraz wszechwiedzący stan Buddhy powinny od samego początku rozważać dziesięć przyczyn utraty…” Kończy się natomiast stwierdzeniem: „Oto jest dziesięć rzeczy spontanicznie obecnych jako wielkie błogosławieństwo. Tak kończy się Skarbnica klejnotów drogocennego mistrza Ciegompy.” Jako że obie Drogocenne girlandy są w dziewięćdziesięciu dziewięciu procentach takie same jeżeli chodzi o liczbę list oraz zawartość, konieczne jest zbadanie czy autorem dzieła jest Gampopa czy Ciegompa.
• Fakt, że ta Drogocenna girlanda znalazła się w późniejszych edycjach dzieł zebranych Gampopy z Derge i Tsipri, ale nie w wydaniach Daklha Gampo, czy też w większości starszych rękopisów, jest kolejnym ważnym powodem, by uczeni zbadali jej autorstwo.  

Podsumowując, uważam, że dla nas kagjupów jest bardzo ważne, aby wspólnie, rozstrzygająco zbadać, które dzieło jest Drogocenną girlandą wymienioną w ostatniej woli Gampopy, kiedy mówi on o Ozdobie wyzwolenia i o Drogocennej girlandzie. W przeciwnym razie nieco kłopotliwa jest sytuacja, w której my kagjupowie musimy stwierdzić, że nie do końca rozumiemy testament Gampopy.

Dobór słów opisujących cztery Dharmy

Kiedy wymieniamy cztery Dharmy, uwagę zwracają pewne różnice w doborze słów. Na ogół nie ma rozbieżności w dziełach samego Gampopy i jego bezpośrednich uczniów. W komentarzu Gomtsula znajdujemy dwa warianty: „Dharmę stającą się Dharmą” oraz „mój umysł stający się Dharmą”. Ta druga wersja jest najpewniej późniejszą zmianą redakcyjną. Chociaż nie widziałem do tej pory jasnego objaśnienia jak zmieniał się dobór słów opisujących cztery Dharmy, Karme Khenpo Rinczen Dargje w Słowach mistrza Gampopy: bezpośrednich, opartych na doświadczeniu instrukcjach do czterech Dharm nie mającego sobie równych Gampopy mówi:

Cztery Dharmy nie mającego sobie równych Gampopy Czandry Prabhy, które streszczają ścieżkę trzech rodzajów praktykujących oraz praktykę ujednoliconej mahamudry, to: umysł stający się Dharmą, Dharma stająca się ścieżką, ścieżka rozpraszająca pomieszanie oraz pomieszanie powstające jako mądrość. Znajdujemy też i inną wersję: Dharma stająca się Dharmą, Dharma stająca się ścieżką, ścieżka rozpraszająca pomieszanie i pomieszanie powstające jako mądrość. Nie ma tu różnicy w znaczeniu, lecz według Karmapy Deszina Sziekpy pierwszy sposób sformułowania łączy się z czterema myślami zwracającymi umysł w tradycji kluczowych instrukcji.

Z jego słów możemy wnioskować, że zmianę wprowadzono po raz ostatni być może za czasów Piątego Karmapy Deszina Sziekpy.

Również w instrukcjach do mahamudry Mase Tokdena, bezpośredniego ucznia Karmapy Deszina Sziekpy i założyciela surmang kagju, powiedziane jest:

Krótkie czy długie, kluczowe instrukcje kagju powinny odpowiadać czterem Dharmom Gampopy. Te cztery Dharmy to: umysł stający się Dharmą, Dharma stająca się ścieżką, ścieżka rozpraszająca pomieszanie oraz pomieszanie powstające jako mądrość.

Trudno jest stwierdzić czy zmiana dokonana została w tamtym czasie, czy też wprowadził ją później ktoś inny. Jednak fragment dotyczący schronienia w długim komentarzu do Najwyższego kontinuum Gy Lotsały Szionnu Pala za podstawę bierze wcześniejszą wersję:

Jeśli chodzi o przedstawienie czterech Dharm Gampopy: Dharma stająca się Dharmą jest dla praktykujących o niższych zdolnościach. Dharma stająca się ścieżką dotyczy praktykujących o średnich zdolnościach, zaś ścieżka rozpraszająca pomieszanie jest dla praktykujących o najwyższych zdolnościach. Pomieszanie powstające jako mądrość jest największą z wielkich.

Gy Lotsała otrzymał ślubowanie bodhisattwy od Karmapy Deszina Sziekpy. Był też nauczycielem Czwartego Szamara Ciedraka Jeszie.

Mówiąc krótko, choć możliwe, że nie ma w zasadzie wielkiej różnicy w znaczeniu między tymi dwoma sposobami sformułowania czterech Dharm, to jest pewna różnica jeżeli chodzi o nacisk na słowa i to jak je rozumiemy. Na przykład, kiedy mówimy „Oby mój umysł stał się Dharmą”, mamy na myśli jedynie to, by umysł podążył w kierunku Dharmy, aby zwrócił się ku Dharmie. Ale gdy mówimy „Oby Dharma stała się Dharmą”, rozumiemy to jako odwrócenie się od ośmiu światowych dharm, bądź nie-dharmy udającej Dharmę. Wówczas praktykujemy Dharmę tak, jak jest nauczana. Myślę, że to rozumienie jest nieco głębsze. Jednak stwierdzenie „Oby Dharma stała się Dharmą” nie jest tak proste do zrozumienia, jak powiedzenie „Oby mój umysł stał się Dharmą”. Możliwe jest, że niektórzy będą to krytykowali, mówiąc, że coś, co już jest Dharmą nie może się nią stać. Nie jestem więc pewny czy może nie zmieniono tego sformułowania, aby było łatwiejsze w zrozumieniu, by zmniejszyć konsternację.

Drogocenność dzieł Gampopy

Podsumowując, chociaż Gampopy nie ma już wśród nas, dzieła, które pozostawił, są jego głosem. Na ogół uważamy mówiące posągi za bardzo święte, ale to tomy jego dzieł zebranych są faktycznymi słowami mistrza w formie spisanej. Zamykamy książki i pozwalamy, by osiadł na nich kurz. Nie interesujemy się nimi zanadto, prócz tego, że trzymamy je przy ołtarzu. Ponieważ są to teksty dharmiczne, nie wyrzucamy ich do śmieci. Ale traktujemy je jak śmieci. Dlatego Sziabkar Tsokdruk Rangdrol powiedział:

Czytajcie wnikliwie dwa tomy dzieł zebranych Gampopy, klejnotu w koronie wszystkich kagjupów. Te instrukcje, łączące kadampę i mahamudrę są bardziej niezwykłe i potężniejsze niż inne sutry i termy.

Dzięki tym dogłębnym naukom osiągnięcie spełnienie wszystkich ojców kagju. Dzięki współczuciu niezwykłej dobroci guru czytanie tych nauk Buddhy jest wielkim szczęściem.

Uczniowie oddani Dharmie kagju powinni postępować jak naucza się w tychże dziełach zebranych i rozwinąć doświadczenie i urzeczywistnienie.

Jak zostało to wyżej powiedziane, jest niesłychanie ważne, byśmy czytali te dzieła zebrane. W szczególności teksty Gampopy nie są pustymi, suchymi słowami. Nauczają jego doświadczenia, jako oparte na tymże doświadczeniu instrukcje Dharmy, jeśli więc będziemy mogli praktykować je słuchając, kontemplując i medytując, nie pozwolimy, by Dharma pozostała jedynie tekstem i rozumieniem. Pożytkiem będzie to, że wpłynie na strumień naszych umysłów i otrzymamy wielkie błogosławieństwo. Jak stwierdził Gampopa w swej ostatniej woli:

Wszyscy ludzie przyszłości, którzy mają dla mnie oddanie, lecz sądzą, że nie mogą mnie spotkać, czytajcie dzieła, które zostawiłem, w tym Drogocenną girlandę najwyższej ścieżki i Ozdobę drogocennego wyzwolenia. Nie będzie się to różnić od spotkania mnie osobiście.

A więc każdy kagjupa nosi odpowiedzialność czytania dzieł zebranych Gampopy i przyjęcia przekazu słów i instrukcji, jeśli tylko jest to możliwe.