14 marca 2025

Jego Świątobliwość Siedemnasty Karmapa powitał wszystkich serdecznie i rozpoczął nauki od miejsca, w którym przerwał poprzedni wykład.

Cechy guru

Cechy guru, czyli duchowych przyjaciół, są nauczane począwszy od pojazdu podstawowego aż po tajemną mantrę. A więc nie są domeną wyłącznie tajemnej mantry. W naukach pojazdu podstawowego cechy guru lub mistrza są przedstawiane w następujący sposób:

Ci, którzy mają dyscyplinę, znają rytuały winai,
Mają współczucie dla chorych, a wokół siebie czyste otoczenie,
Starają się przynosić korzyści poprzez Dharmę i rzeczy materialne,
I udzielają stosownych rad, znani są jako nauczyciele.

Jest to pięć cech opisywanych w odniesieniu do khenpo i opatów w podstawowym pojeździe. Również w mahajanie się o tym naucza, jak mówi Ozdoba sutr:

Podążaj za przyjacielem, który jest opanowany, spokojny i okiełznany,
Który dąży do rozwinięcia wyższych cech i jest bogaty w pisma,
Który zrozumiał takość, jest elokwentny,
Ma kochający charakter i porzucił znużenie.

Cechy guru według tajemnej mantry są rozproszone w tantrach i jest ich całkiem sporo. Ich esencja, którą można znaleźć w poszczególnych tekstach, została zebrana tutaj w Pięćdziesięciu strofach o guru. Ponieważ ten tekst zbiera to wszystko, stał się bardzo popularny zarówno w Indiach, jak i w Tybecie.

Ogólnie rzecz ujmując, w tajemnej mantrze używa się słowa „lama”, które jest tybetańskim tłumaczeniem określenia „guru”. Istnieje kilka różnych znaczeń słowa „guru”. Jedno z nich to „ciężki, ważki”, a więc guru to ktoś, kto jest ciężki lub ważki, posiada ciężar cech, wagę wszystkich swoich właściwości. To właśnie mamy na myśli, gdy mówimy “guru”.

Sześć rodzajów guru w tajemnej mantrze

Kolejną ważną rzeczą, którą musimy zrozumieć, jest to, że w tajemnej mantrze naucza się o kilku rodzajach guru. Na przykład, w Tantrze czarnego Jamari (sans. Krysznajamaritantra) autorstwa Krysznapady zostało powiedziane:

Czytanie prawdziwej Dharmy, dawanie,
Wyjaśnianie, nauczanie kluczowych instrukcji,
Udzielanie abhiszek i wykonywanie czynności mandali:
Uznaje się, że istnieje sześć rodzajów mistrzów.

Sanskryckie objaśnienie Pięćdziesięciu strof o guru nosi tytuł Tekstowy komentarz o służeniu guru. Nie jest jasne, kim był autor tego komentarza, ale tekst został przetłumaczony dzięki życzliwości pewnego indyjskiego pandity.

Słowo „mistrz” pojawia się w sanskryckim tekście, ale nie występuje w tybetańskim tłumaczeniu. Tak czy inaczej, z powodu angażowania się w takie działania, jak udzielanie abhiszek itd. nazywamy te osoby mistrzami. Sanskrycki komentarz jest zasadniczo taki sam jak komentarz Krysznapady. Wielu tybetańskich uczonych również twierdzi, że w odniesieniu do mistrzów lub guru omawianych w tajemnej mantrze można wyróżnić ich sześć rodzajów. Rydwan karma kamtsang (tyb.: ཀརྨ་ཤིང་རྟ།) naucza:

1. Czytanie prawdziwej Dharmy: osoba nauczająca zasad mantry.
2. Dawanie: jeszcze przed rozpoczęciem abhiszeki, kulka z ciasta jest używana do określenia, kto jest naszym szczególnym bóstwem. Jest to również osoba, która udziela przekazu [tyb. lung].
3. Wyjaśnianie: mistrz, który objaśnia tantry.
4. Nauczanie kluczowych instrukcji: mistrz prowadzący ucznia przez etapy budowania i spełniania, lub udzielający instrukcji.
5. Udzielanie abhiszek: odnosi się to do guru, który przekazuje abhiszekę, będącą warunkiem wstępnym praktykowania tajemnej mantry.
6. Wykonywanie czynności mandali: mistrz dokonujący konsekracji, pudży ognia itp.

Kiedy mówimy o rodzajach guru, mamy na myśli kilka różnych typów, nie tylko tych, którzy udzielają abhiszek. Są guru, którzy przekazują instrukcje, również będący nauczycielami tajemnej mantry. Powinniśmy także uważać za guru osoby, które udzielają nam przekazu. Osoby, które nauczają tantr, również powinny być uznawane za guru. Zazwyczaj myślimy, że jeśli otrzymujemy od kogoś abhiszekę, instrukcje lub przekaz, ów ktoś nie musi być uważany za guru, ale nie jest to całkiem słuszne. Tak czy inaczej, guru, którzy uczą nas tajemnej mantry lub wprowadzają w praktyki Dharmy, również powinni być uznawani za nauczycieli.

Rdzenny guru

Istnieje jeszcze inny sposób klasyfikowania guru, bardzo dobrze znany w Tybecie: podział na guru i rdzennych guru. Rdzenni guru są jeszcze ważniejsi i bardziej znaczący niż sześć rodzajów guru wymienionych wyżej. Tutaj dokonujemy rozróżnienia między guru a rdzennym guru. Kim więc jest rdzenny guru? Najbardziej znane wyjaśnienie z tradycji kagju pochodzi od Gy Lotsały Szionnu Pala, który napisał w Błękitnej kronice (tyb: དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།):

Chwalebna dakpo kagju nie jest linią słów, lecz linią znaczenia. Znaczenie polega na tym, że jest to linia urzeczywistnienia nieskalanej mahamudry. Guru, od którego uzyskujemy urzeczywistnienie mahamudry, jest uważany za naszego rdzennego guru.

Ósmy Karmapa Mikjo Dordże również chwalił ten sposób objaśniania kim jest guru. Według definicji kagju, naszym rdzennym guru jest ten lama, dzięki któremu jesteśmy w stanie rozpoznać naturę mahamudry. Powinien on być uważany za naszego najważniejszego guru. Mikjo Dordże porusza temat rdzennego guru również w swoich Stu krótkich instrukcjach (tyb: ཁྲིད་ཐུང་བརྒྱ་རྩ།).

Określenie „rdzenny” ma duże znaczenie. W mahajanie guru, czyli lama, jest, w najlepszym przypadku, tym, który może wzbudzić w nas dwa rodzaje bodhiczitty: względną i ostateczną. Według mahajany, właśnie tego guru należy uważać za rdzennego.

W kontekście tajemnej mantry, rdzenny guru to ten, dzięki któremu jesteśmy w stanie rozwinąć urzeczywistnienie nierozdzielności błogości i pustości. Krótko mówiąc, jest to osoba, która po raz pierwszy wywołuje w nas tę jakość. Ten, kto pomaga nam urzeczywistnić naturę umysłu, której wcześniej nie widzieliśmy, to rdzenny guru. Ponadto, powinien to być ten, którego uważamy za najważniejszego. W tajemnej mantrze pogląd o nierozdzielności błogości i pustości jest najważniejszym poglądem. Dlatego ten guru, który wywołuje ów pogląd w nas, który zaszczepia go w nas, powinien być uważany za rdzennego. Guru posiadający te właściwości jest niezwykle łaskawy. Gdyby tysiąc Buddhów przybyło i usiłowali przeszkodzić nam w utrzymywaniu wiary, nie byliby w stanie jej powstrzymać. Nawet gdyby powiedzieli: „Ten twój guru wcale nie jest dobry, nie powinieneś mieć dla niego oddania”, nie mogliby sprawić, że utracimy wiarę, ponieważ jest to wiara nieodwracalna, prawdziwie silny zapał. Dzięki niezwykłej dobroci okazywanej przez rdzennego guru, powinniśmy mieć właśnie taki zapał i oddanie.

Jak wspomnieliśmy już wcześniej, w mahajanie rdzenny guru to ktoś, kto zaszczepia w nas względną i ostateczną bodhiczittę. W realiach tajemnej mantry to ten, który jest w stanie wywołać urzeczywistnienie nierozdzielności błogości i pustości.

W najgorszym wypadku jest to guru, który przynajmniej pomaga nam urzeczywistnić nieprzewidywalność czasu śmierci. Ten typ lamy może być uznany za rdzennego guru. On naucza nas autentycznej, prawdziwej Dharmy. Daje nam jej prawdziwe doświadczenie.

Nawet jeśli otrzymamy od tej osoby choćby jedno słowo Dharmy i zrozumiemy, że wzbudziła w nas tę jakość, od tego momentu możemy uważać ją za naszego rdzennego guru. A nawet jeśli nie nauczyła nas ani jednego słowa, ale po prostu widzimy jej twarz i otrzymujemy błogosławieństwa, jeśli ma ona taki wpływ na nas, jeśli zmienia nasz sposób myślenia aż tak bardzo, wówczas możemy uważać ją za swojego rdzennego guru. Może być i tak, że nigdy nie spotkaliśmy tego guru osobiście, na przykład, gdy guru mieszka daleko lub już odszedł, nawet w takim przypadku, jeśli tylko go usłyszymy i wywoła to przemianę w strumieniu naszego umysłu, jeśli ktoś jest w stanie wywrzeć tak silne piętno głęboko w nas, wtedy możemy uważać go za swego rdzennego guru.

I przeciwnie, jeśli ktoś nie jest w stanie wywołać w nas tak istotnej zmiany, nawet jeśli nauczył nas dziesiątek tysięcy tekstów Dharmy, lub otrzymaliśmy od niego setki tysięcy abhiszek i instrukcji, bez względu na to, co uczynił, choć może to być dobry lama, dobry guru, nie można go uznać za rdzennego guru. Jeśli naprawdę jest uczony, czcigodny i dobry, i tak o nim myślimy, ale nie sprawił, że rozwinęliśmy odrazę i poczucie pilności, jeżeli nie rozwinęliśmy rozpoznania karmicznej przyczyny i skutku, nie doświadczyliśmy dzięki niemu choćby najmniejszej zmiany w kierunku Dharmy, wówczas trudno jest powiedzieć, że ten guru jest naszym rdzennym guru. To właśnie mówił Mikjo Dordże. Bardzo ważne jest, by to zrozumieć, gdy myślimy o rdzennym guru.

Cechy szczególne i dziesięć takości

Jak zostało to omówione na poprzednim wykładzie, w objaśnieniu Tekstowego komentarza o służeniu guru według Dzietsyna Drakpy Gjaltsena, Tsarciena Losala Gjatso i Dziamgyna Kongtrula Lodro, cechy guru można sklasyfikować na dwa sposoby, jako cechy powszechne (ogólne) i szczególne. Jednak, jak powiedzieliśmy wcześniej, w komentarzu sanskryckim mowa jest o tym, że są lamowie, którzy opisują klasyfikację cech powszechnych i szczególnych w ten sam sposób, ale różnią się co do ich szczegółowego podziału. Na przykład, Dzietsyn Drakpa Gjaltsen mówi, że sześć cech (niezłomny, opanowany, itd. aż do szczery) to sześć powszechnych cech. Natomiast pozostałe to cechy szczególne. Jego Świątobliwość zaznaczył, iż uważa, że określenie „powszechne” oznacza cechy, które guru musi posiadać, wspólne zarówno dla tradycji sutr, jak i tantr, w przeciwieństwie do cech „szczególnych”, które odnoszą się do właściwości charakterystycznych dla tajemnej mantry. Tak czy inaczej, dziś będziemy mówić o cechach szczególnych. Poprzednio mówiliśmy o cechach powszechnych.

Tekst, który naucza o cechach szczególnych, według Dzietsyna Drakpy Gjaltsena i innych, to Tekstowy komentarz o służeniu guru. Kilka cech, o których mówiliśmy wcześniej, również musi zostać tu uwzględnionych. Od „niezłomny, opanowany…” aż do „szczery”, oraz wszystkie pozostałe, to cechy szczególne. Pięćdziesiąt strof o guru stwierdza:

Dobrze zna dziesięć takości,
potrafi wykonywać rytuały mandali
i objaśniać (ścieżkę) mantr,
jest zaangażowany i kontroluje swe zmysły. (strofa dziewiąta)

Jego Świątobliwość wyświetlił planszę przedstawiającą tłumaczenia powyższej strofy w czterech językach i opisał ją następująco:

Gdy nauczałem w zeszłym roku, wspomniałem, że istnieją dwa sanskryckie rękopisy, ale żaden z nich nie jest kompletny. Jednak niedawno odkryto stary sanskrycki komentarz, który jest kompletnym manuskryptem. Tak więc, pokazuję tu sanskrycki rękopis znaleziony w Tybecie, jak również tybetański, chiński i angielski przekład.

W Tekstowym komentarzu o służeniu guru napisano:

Oto kontynuacja nauk o kwalifikacjach guru dobrze obeznanego w dziesięciu takościach.

Ogólnie przyjmuje się liczbę takości jako dziesięć. Dziś przyglądamy się głównie temu, co znajduje się w sanskryckim komentarzu do Pięćdziesięciu strof o guru. Czym jest dziesięć takości? Są to:

1) Mandala, 
2) Samadhi,
3) Mudra,
4) Mantra,
5) Kroki taneczne,
6) Pozycje siedzące,
7) Recytacja,
8) Pudże ognia,
9) Zaangażowanie w czynności ofiarowania,
10) Rozpuszczenie.

Ogólnie rzecz biorąc, w pismach tajemnej mantry istnieje kilka różnych wyliczeń dziesięciu takości. Jest ich pięć lub sześć. Są to podziały na: zewnętrzne, tajemne, dziesięć takości aktywności i tak dalej. Gdybyśmy mieli przejść przez wszystkie te sposoby wyliczania, byłoby to niezwykle skomplikowane, a ponadto nie ma na to wystarczająco dużo czasu. Dziś spośród wszystkich dziesięciu takości objaśnimy te podstawowe, które są niezbędne. Gdy mówimy o dziesięciu zewnętrznych takościach, odpowiadają one dziesięciu, które są nauczane w sanskryckim objaśnieniu Tekstowy komentarz o służeniu guru.

Dzisiaj skupimy się na dziesięciu zewnętrznych takościach nauczanych w niezrównanej joga tantrze Ozdoba diamentowego serca (sans. Wadżrahrydajalankara). Zobaczymy też dziesięć takości, niezbędnych dla wadżra-mistrza, jak naucza się ich w joga tantrze Kompendium takości wszystkich tathagatów (sans. Sarwatathagatatattwasamgraha).

Dziesięć takości opisanych w sanskryckim utworze Tekstowy komentarz o służeniu guru

1) Takość mandali to posiadanie wiedzy o tworzeniu mandali, które są podstawą rytuałów i abhiszek. Istnieją trzy rodzaje mandali: mandale ciała, mowy i umysłu. Guru, który „potrafi wykonywać rytuały mandali”, kto ktoś obeznany w ogólnym ich przygotowywaniu, na przykład biegły w praktyce tworzenia mandali z piasku lub rysowania na płótnie.

2) Takość samadhi: Istnieją trzy rodzaje samadhi, klasyfikowane jako początkowe zastosowanie, najwyższy król mandali i esencja najwyższego króla aktywności. Te trzy samadhi stanowią główną praktykę wielu sadhan. Dlatego w tantrach jogi i mahajogi nauczane są owe trzy samadhi.

Ponadto, w tantrach mahajogi istnieją tantry ojcowskie i matczyne, i te trzy rodzaje samadhi są również nauczane w ich obrębie. Jeśli chodzi o zastosowanie, jeden rodzaj jest przede wszystkim dla własnej korzyści, pozostałe dwa mają głównie przynosić korzyści innym. To wyjaśnienie jest podobne w wyższych i niższych tantrach. Jednak istnieją między nimi różnice dotyczące tego, co faktycznie oznaczają owe samadhi. Czym jest najwyższy król mandali, a czym najwyższy król aktywności? Są one wyjaśniane odmiennie, w sposób charakterystyczny dla każdego z ich kontekstów. Na przykład, w jogatantrze wszystkie etapy zbierania nagromadzeń, medytowania nad samowizualizacją i etapami Przebudzenia, są nauczane jako samadhi początkowego zastosowania.

Gdy bóstwa mandali emanują z serca głównego bóstwa, nazywa się to „najwyższym królem mandali”. Gdy istoty mądrości zostają rozpuszczone, następuje pieczętowanie czterema mudrami i wykonanie aktywności, nazywa się to „najwyższym królem aktywności”.

W nieprzewyższonej jogatantrze, w tradycji Dżnianapady dotyczącej Tajemnego zgromadzenia (sans. Guhjasamadżatantra), emanowanie mandali, która pochodzi z łona, a następnie wprowadzenie istot mądrości, udzielenie abhiszeki, składanie darów, pochwały oraz medytacja nad subtelnym umysłem – to wszystko należy do najwyższego króla mandali.

Samadhi działań łagodzących i innych są najwyższym królem aktywności.

Istnieje zatem wiele różnych klasyfikacji tych elementów i ich opisów. W każdym przypadku, wadżra-mistrz musi znać wszystkie etapy bóstwa i etapy tworzenia bóstwa.

3) Takość mudry: Istnieją dwa rodzaje mudr: mudry dłoni oraz mudry ciała mentalnego. Ogólnie rzecz biorąc, są one nauczane w krijatantrach, takich jak Rdzenna tantra Mandziuśriego (sans. Mandziuśrimulakalpa). Są również nauczane w czarjatantrach, takich jak Tantra manifestacji Przebudzenia Wajroczany (sans. Wajroczana-abhisambodhitantra) oraz w jogatantrach, takich jak Tattwasamgraha i Wszechwiedzący (sans. Sarwawid). Istnieje duża liczba mudr dłoni. Musimy rozpoznać i odczuć, że nasze zwyczajne ciało, mowa i umysł są aktywnością bóstwa.

Medytujemy również z mandalą itd., medytujemy wewnętrznie. Natomiast mudry są zewnętrznym symbolem. Znaczenie mudr nauczane jest w Najwyższej chwalebnej tantrze (sans. Śriparamaditantra).

Ciało bez umysłu jest jak ściana, a umysł bez ciała, jak przestrzeń. Nie są w stanie wykonywać czynności, takich jak przychodzenie i odchodzenie, ale gdy te dwa elementy są połączone, mają moc spełniania celów. Podobnie, wewnętrzna mudra jest pierwsza, ale tylko gdy występuje wraz z mudrami dłoni i gdy pamiętamy o bóstwie, posiada wielką moc osiągania rezultatu.

„Ciało bez umysłu jest jak ściana.” Jest tylko materią. „Umysł bez ciała jest jak przestrzeń.” Podobnie jak przestrzeń, nie może niczego faktycznie zrobić. Tylko gdy ciało i umysł są połączone, możemy wykonywać czynności, wówczas mamy zdolność wykonywania działań. Gdy te dwa elementy są połączone, mudra i wizualizacje w samadhi są bardzo ważne. Gdy te dwie rzeczy, tzn. wewnętrzne i zewnętrzne mudry, łączą się ze sobą, są w stanie przynieść rezultat.

W niższych tantrach zostało powiedziane, że jeśli pominie się mudry, rytuał jest niekompletny. To samo jest powiedziane w nieprzewyższonych tantrach. Guru musi być obeznany ze wszystkimi mudrami.

4) Takość mantry: Każdemu jidamowi odpowiada wiele różnych mantr. Guru musi znać wszystkie te rodzaje mantr.

5) Takość kroków tanecznych: Istnieje wiele różnych kroków tanecznych, takich jak choćby sieć pszczół. Sieć pszczół obejmuje wyciągnięcie prawej nogi, wyciągnięcie lewej i stawianie kroków równomiernie. Są też kroki wadżry, kroki żółwia, ruch oceanu i wiele innych rodzajów kroków tanecznych. W jogatantrze występuje również na przykład taniec jogi. Ponadto w Kalaczakrze, Oceanie daków, czyli bohaterów (sans. Ḍakarnawatantra) pochodzącym z Koła powściągliwości/błogości (sans. Czakrasamwara), Tantrze wadżra-namiotu (sans. Wadżrapańdżaratantra) Hewadżry, Tantrze wadżra-mali (sans. Wadżramalatantra) z Guhjasamadży i innych tekstach, mowa jest o wielu różnych krokach tanecznych. Są one głównie częścią rytuału zajmowania terenu. Istnieją również kroki taneczne ofiarowania.

Podobnie w Tybecie mamy ciam, czyli taniec lamów. Istnieją również ruchy zwane gar. Ogólnie mówi się, że ruchy wykonywane głównie rękami są określane jako gar, a te wykonywane głównie za pomocą stóp są znane jako ciam.

Na przykład, gdy patrzymy na taniec bhutański, tancerze wykonują wiele ruchów rękami. Podobnie w Ladakhu wykonuje się wiele ruchów rękami, liczne mudry dłoni. W Khamie, oczywiście, również porusza się rękami, ale tancerze mają tak długie rękawy, że nie widać, co właściwie robią ich dłonie. Dlatego w Khamie kroki stóp są ważniejsze.

Tak czy inaczej, gar odnosi się przede wszystkim do ruchów rąk, a ciam głównie do kroków stóp.

Wadżra-mistrz musi być dobrze obeznany zarówno z garem, jak i z ciamem.

6) Takość pozycji siedzących: W Tekstowym komentarzu o służeniu guru powiedziano: „Pozycje siedzące są podsumowane jako cztery rodzaje: pozycja lotosu, pozycja wadżry, pozycja sattwy i pozycja gniewna.” Tutaj pozycja oznacza sposób, w jaki siedzą bóstwa. Istnieją inne, które nie są wymienione w tym tekście, takie jak pozycja dobrych, pozycja kucająca, pozycja podpierania się i tak dalej. Wadżra-mistrz musi znać również wszystkie te pozycje.

7) Takość recytacji: Istnieją cztery rodzaje recytacji: gniewna, wadżry, promieniująca oraz recytacja ustania. Są to różne sposoby recytowania i wyliczania mantr. Mowa jest również o mantrach związanych z użyciem mali używanej do recytacji, recytowanych mantrach i liczbą recytacji. Jest wiele rzeczy, które guru musi wiedzieć, co wymaga bardzo dokładnego zrozumienia tych wszystkich elementów.

8) Takość pudż ognia: Istnieją cztery rodzaje pudż ognia: uspokajająca, wzbogacająca, przyciągająca i niszcząca. To są pudże ognia, które często wykonujemy.

9) Takość zaangażowania się w czynności ofiarowania: Gorliwe angażowanie się w czynności ofiarowania zewnętrznych, wewnętrznych i tajemnych darów. Gdy mówimy o tych trzech rodzajach darów, zewnętrzne odnoszą się do przyjemności zmysłowych formy, dźwięku i tak dalej. Dary wewnętrzne składają się z pięciu mięs i pięciu amrit. Dary tajemne to ofiarowanie niedualnej wielkiej błogości. Wadżra-mistrz musi znać wszystkie wizualizacje i praktyki dotyczące ofiarowania tych różnych rodzajów darów.

Tekst mówi o „angażowaniu się w czynności.” Pewien mistrz o imieniu Praśantamitra w swoim komentarzu do Sieci iluzji (sans. Majadżala) powiedział, że angażowanie się w czynność oznacza „pole ochronne, zaproszenie i tak dalej.” Mistrz Anandagarbha wyjaśnia to jako angażowanie się w czynności uspokajające i im podobne.

10) Takość rozpuszczenia: Końcowy rytuał to rytuał ponownego wchłonięcia lub rozpuszczenia. Istnieją dwa rodzaje wchłonięcia: prośba o odejście mandali oraz rozpuszczenie mandali samaja. To jest ogólna zasada. W nieprzewyższonej jogatantrze zdarzają się sytuacje, gdy nie prosi się bóstw mądrości o odejście. Sposób, w jaki się to wykonuje w kontekście rytuału, to zbieranie piasku i tym podobne. Wadżra-mistrz musi znać wszystkie końcowe aspekty rytualnych sadhan.

Dzie Tsongkhapa nauczał, że mistrzowie niższych klas tantry muszą dobrze znać zewnętrzne takości, zgodnie z instrukcjami zawartymi w tekście Tattwasamgraha. Natomiast wadżra-mistrz nieprzewyższonej jogatantry musi znać również dziesięć tajemnych takości. Poziomy wadżra-mistrzów różnią się w zależności od tego, czy mówimy o niższych, czy wyższych tantrach i tak powinno być.

Na tym kończy się objaśnienie dziesięciu takości.

Biegły w wykonywaniu czynności mandali

Tekstowy komentarz o służeniu guru mówi:

Obrzędy mandali, oczyszczanie podłoża, pozyskanie podłoża, wbijanie kili (tyb. phurpa – sztylet) w istoty tworzące przeszkody, powiązanie czterech kierunków i czterech rogów, i tak dalej.

Dzie Tsongkhapa mówi również: „Bycie biegłym w rysowaniu mandali oznacza także biegłość w rysowaniu diagramów, malowaniu kolorów i tym podobnych.” Oznacza to praktykę dobrego opanowania tworzenia mandali. Ważne jest, aby znać rozkład mandali, tutaj mówimy natomiast o faktycznym jej rysowaniu. Gdy tworzymy mandalę, najpierw musimy wykonać rytuał ziemi. Obejmuje on badanie ziemi, branie ziemi, oczyszczanie jej, pochwycenie ziemi i błogosławienie pola ochronnego. Jest to pięć części rytuału ziemi.

Następnie mamy przygotowanie. Ogólnie przyjmuje się, że składa się ono z czterech części: przygotowania ziemi, przygotowania bóstw, przygotowania waz i przygotowania uczniów.

Wadżra-mistrz tajemnej mantry musi o tym wszystkim wiedzieć. Jak mówiliśmy wcześniej, jednym z obowiązków guru jest udzielanie abhiszek. Jest to niezbędna funkcja. Kiedy udzielana jest abhiszeka, przygotowanie wraz z rytuałem zakończenia jest najważniejszą częścią. Guru absolutnie musi to wiedzieć. Od rytuału ziemi począwszy, wadżra-mistrz/guru musi wykonać wszystkie te czynności osobiście. Czasami guru może mieć tak zwaną „wadżrę aktywności” lub mistrza świątyni, któremu można powierzyć pewne funkcje, i wówczas proszenie o pomoc jest na miejscu. Jednak to guru przede wszystkim musi wykonać czynności osobiście.

Dzie Tsongkhapa napisał w swych Wielkich etapach mantry (Tib. སྔགས་རིམ་ཆེན་མོ།): 

Mistrz i asystent muszą razem rysować linie karmy, jak powiedzieli wielcy indyjscy mistrzowie. Podobnie tantry mówią, że podczas budowania piaskowej mandali nakłada się kolory, a jeśli mistrz nie jest w stanie nałożyć wszystkich kolorów samodzielnie, wówczas dopuszczalne jest proszenie o pomoc. Jeśli chodzi o linie, uczeń i mistrz mogą rysować je razem. Jednak, jeśli nie ma ucznia, mistrz powinien rysować linie sam. Nie dopuszcza się w żadnym razie rysowania linii pod nieobecność mistrza.

Podsumowując, istnieje wiele rytuałów: rytuał ziemi i tak dalej. Wadżra-mistrz musi być obecny podczas tych rytuałów. Jeśli go nie ma, nie należy ich wykonywać. Dlatego guru musi znać praktyki wszystkich rytuałów ziemi i innych, ponieważ jeśli ich nie zna, nie można ich wykonać. Jest to najważniejsze.

Umiejętność objaśniania mantr

Kiedy mówimy o umiejętności objaśniania mantr, mamy na myśli kogoś, kto jest w tym rzeczywiście biegły. „Zdolny do objaśniania mantr” odnosi się do najwyższych, średnich i najniższych zdolności. Mówimy o mistrzu, który jest w stanie przekazywać mantry. W tym przypadku w tybetańskim tłumaczeniu Pięćdziesięciu strof o guru jest tylko powiedziane „potrafi objaśniać mantry”. Tłumaczenie, z którego obecnie korzystamy, zostało wykonane przez Gy Lotsałę Szionnu Pala. Tymczasem komentarz Dzie Tsongkhapy Spełnianie wszystkich nadziei ucznia. Objaśnienie Pięćdziesięciu strof o guru (tyb. བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པའི་རྣམ་བཤད་སློབ་མའི་རེ་བ་ཀུན་སྐོང།) wspomina jeszcze o innym tłumaczeniu, autorstwa Ciaka Lotsały. Jego Świątobliwość przyznał, że nie wie, czy jest ono wciąż dostępne. Dodał, że włożył pewien wysiłek w poszukiwania, ale nie jest pewien, czy w przyszłości uda mu się zdobyć egzemplarz.

Według Dzie Tsongkhapy, przekład Ciaka Lotsały mówi „mistrz biegły w nauczaniu mantr,” ponieważ potrzebujemy guru, który potrafi umiejętnie nauczać mantr.

Ponadto Tsongkhapa używa słowa „aczarja” (mistrz). Sanskryckie rękopisy, będące w naszym posiadaniu, zawierają to słowo „mistrz,” ale istniejące tybetańskie tłumaczenie mówi jedynie „potrafi objaśniać (ścieżkę) mantr” i nie zawiera słowa mistrz.

Jeśli chodzi o umiejętności nauczania mantr, Dzietsyn Drakpa Gjaltsen wyjaśnia to w swoim komentarzu Objaśnienie Pięćdziesięciu strof o Guru: „Być w stanie wyjaśnić znaczenie mantr zgodnie ze zdolnościami ucznia; najwyższymi, średnimi i najniższymi.” Nauczając tantry naprawdę trzeba znać poziom ucznia. Pewna opowieść mówi, że jeśli nauczamy mantr, nie znając poziomu ucznia, powoduje to pojawienie się mary Matamruty. Dlatego guru musi nauczać mantr zgodnie z poziomem ucznia.

Również Siódmy Karmapa Ciedrak Gjatso stwierdza:

Być biegłym w wyjaśnianiu ścieżki podatnych, niepodatnych, sześciu skrajności, czterech sposobów itp. uczniom.

Bycie szczerym i posiadanie szczerego oddania

Kolejnym tematem jest szczerość. Czasami określa się ją jako bycie całkowicie spokojnym, innym razem jako bycie szczerym. Więc, całkowicie spokojny lub szczery. W Tekstowym komentarzu o służeniu guru mówi się:

Szczerość oznacza radość płynącą prosto z serca, pozbawioną skąpstwa.

Jest to trudne do wyjaśnienia, gdy patrzymy tylko na komentarz sanskrycki, jednak w wielu tybetańskich objaśnieniach sposób, w jaki jest to omawiane, na przykład w komentarzu Tsongkhapy, jest jaśniejszy: „Ktoś, kto zawsze jest zachwycony mahajaną.” Oznacza to, że taki guru ma szczere i stabilne oddanie i wiarę w mahajanę, a w szczególności w wadżrajanę.

Siódmy Karmapa Ciedrak Gjatso pisze: „Bycie oddanym kolejnym etapom ścieżki wadżrajany, Pradżniaparamity i tak dalej.”

Tsarcien Losal Gjatso pisze w swoim komentarzu: „Szczerość to jednomyślna wiara w ogóle, ale w wadżrajanę w szczególności.”

Szczerość w kontekście wiary czy też oddania oznacza szczere oddanie, przekonanie i tęsknotę, a więc trzy rodzaje. W Wielkich naukach Dharmy (tyb. ཚོགས་ཆོས་ཆེན་མོ།) mistrza Gampopy o szczerym oddaniu jest napisane:

Szczere oddanie jest wówczas, gdy widzimy twarz guru lub słyszymy jego słowa, albo kiedy wchodzimy w obecność wielkiego świętego obiektu i wówczas dostajemy gęsiej skórki, a oczy napełniają się łzami.

To może się zdarzyć, prawda? Dzieje się to naturalnie, spontanicznie, w naszym umyśle odczuwamy szczerą wiarę. Wszystkie splamienia zostają uśmierzone, umysł jest niezwykle czysty i szczery. Doświadczamy też bardzo wyraźnie zjawisk. To właśnie oznacza szczera wiara (oddanie).

Kiedy mówimy o Dharmie tajemnej mantry, gdy o niej słyszymy, powinniśmy odczuwać podekscytowanie. Już samo ujrzenie twarzy guru tajemnej mantry wywołuje w nas bardzo szczególne uczucie, dostajemy gęsiej skórki, oczy napełniają się łzami… jeśli to się dzieje, jest to właśnie oznaka szczerego oddania.

Tak czy inaczej, wadżra-mistrz powinien mieć szczere oddanie dla mahajany ogólnie, a w szczególności dla tajemnej mantry (wadżrajany).

Okiełznane zmysły

Ostatni punkt mówi o guru, który okiełznał swe zmysły. Tekstowy komentarz o służeniu guru stwierdza:

Ten, który jest szczery i okiełznał zmysły.

‘Okiełznane zmysły’, według sanskryckiego komentarza, oznaczają, że guru osiągnął panowanie nad zmysłami, takimi jak oko, i ujarzmił je. Wydaje się to oznaczać, że oko nie podlega już władzy pożądania. Kiedy widzimy chociażby piękne formy, oko nie jest przez nie przyciągane ani nie przywiązuje się do patrzenia na nie. A tak się zazwyczaj dzieje, czyż nie?

Ucho nie podlega władzy gniewu. Kiedy słyszymy, słyszymy wiele różnych, rozmaitych dźwięków, prawda? Jeśli słyszymy wszystko, istnieje niebezpieczeństwo, że zakłóci to nasz umysł. Dlatego musimy uważać, aby umysł nie poddał się kontroli awersji. Umysł nie poddaje się władzy rozproszenia.

Tak czy inaczej, kiedy medytujemy nad etapem budowania, pojawia się wadżra złudzenia w oku i wadżra gniewu w uchu. Jest to sposób nauczania nas, jak okiełznać zmysły.

Dzie Tsongkhapa pisze:

Ich zmysły są poskromione, zapanowali nad bramami zmysłów za pomocą uważności i świadomości. Całkowicie zaprzestali rozpraszania się niewłaściwymi obiektami.

Chodzi przede wszystkim o to, że guru tajemnej mantry musi być w stanie przejąć kontrolę nad swoim ciałem, mową i umysłem. Musi umieć o nie dbać, musi umieć kierować swoim ciałem, mową i umysłem. Nie powinno być tak, że nie jest w stanie kontrolować swoich zmysłów, lub nie potrafi ich ukierunkowywać. Powinien móc uchwycić je wszystkie z pomocą uważności, świadomości i dokładności. W Tantrze Guhjasamadży jest powiedziane:

Zewnętrznie postępuj jak śrawaka. Wewnętrznie ciesz się połączonymi obiektami.

Oznacza to, że bez względu na to, jak głębokie może być własne doświadczenie i urzeczywistnienie guru, ważne jest, aby zewnętrznie był bardzo spokojny i opanowany w działaniach ciała i mowy.

Zakończenie

Podsumowując, omówiliśmy właśnie cechy guru, za jakim powinniśmy podążać. Kiedy zastanawiamy się jakiego typu guru powinniśmy naśladować, należy rozważyć właśnie te cechy, o których dziś była mowa.

Kiedy myślimy o wszystkich tych cechach, możemy zastanawiać się, czy są to tylko właściwości nauczane w tekstach? Ponieważ w rzeczywistości tak naprawdę nie ma nikogo takiego – tak możemy myśleć. Czy naprawdę tak jest? Czy tak jest w rzeczywistości? Czy faktycznie istnieją guru, którzy posiadają wszystkie te kwalifikacje i cechy, o których mówią teksty? Myślimy sobie, byłoby naprawdę wspaniale, gdyby ktoś taki istniał! To tak, jakbyśmy sporządzali listę: „ten guru ma tę cechę… ten ma tamtą…” Bierzemy wszystkie najlepsze cechy i łączymy je razem, zapisując wszystkie dobre właściwości, jakie guru powinien posiadać. Czy naprawdę istnieją guru, faktycznie posiadający te cechy? Byłoby świetnie, gdyby tak było.

Jeśli przyjrzymy się historiom życia dawnych mistrzów szkół sakja, geluk, kagju i njingma, możemy zobaczyć, że wszyscy guru z pewnością posiadali cechy, o których mowa w Pięćdziesięciu strofach o guru. Kiedy przyglądamy się biografiom tych wielkich mistrzów przeszłości, gdy patrzymy na historie ich życia, widzimy, że podążali za wieloma duchowymi przyjaciółmi z różnych szkół. Medytowali i praktykowali, okiełznując samych siebie i stając się wielkimi uczonymi i siddhami. Wszyscy z pewnością tacy się stali. Co więcej, nie było niczego w dziesięciu obszarach wiedzy, Trzech Koszach i czterech klasach tantry, czego ci mistrzowie by nie znali. Możemy mieć co do tego pewność, patrząc na teksty stworzone przez tych guru. Wielu mistrzów sakji, geluk, kagju i njingmy z pewnością posiadało te cechy, dokładnie tak, jak są nauczane w Pięćdziesięciu strofach o guru. To nie jest tak, że mamy jedynie nadzieję spotkać guru ze wszystkimi tymi właściwościami. To jest rzeczywistość. To nie są po prostu puste słowa, ale coś, co możemy poznać poprzez bezpośrednie doświadczenie. Możemy myśleć: cóż, tak było w dobrych czasach, w dobrej epoce, wtedy musieli istnieć guru ze wszystkimi dobrymi cechami, ale teraz żyjemy w tym naprawdę niedobrym czasie. Obecnie jesteśmy w epoce pięciu upadków. Jednak nawet w takim czasie jak ten, jest więcej niż kilku guru posiadających wszystkie wymienione cechy, i jest to dla nas naprawdę wielkie szczęście.

Na zakończenie Jego Świątobliwość dodał, że w swoim własnym życiu i doświadczeniu miał wielkie szczęście spotkać licznych guru posiadających cechy nauczane w Pięćdziesięciu strofach o guru. Istnieją naprawdę znaczący, wielcy guru z wszystkimi tymi cechami. Musimy rozpoznać, że je posiadają. W przeciwnym razie jest to jak posiadanie klejnotów, ale mylenie ich lub branie innych przedmiotów za klejnoty. Na przykład, jeśli chcemy kupić coś naprawdę ważnego, najpierw musimy wiedzieć, że jest to naprawdę ważna rzecz, w przeciwnym razie możemy zostać oszukani. Wielu ludzi błędnie uważa podróbki za oryginały. Jeśli kupujemy naprawdę cenny klejnot i nie mamy żadnego doświadczenia, możemy nie rozpoznać tego klejnotu jako to, czym jest. Jest wielu wspaniałych, autentycznych guru posiadających wszystkie właściwości i kiedy ich widzimy, możemy dostrzec, że są jak ukryci jogini. Wszyscy guru posiadający te cechy, ukrywają swoje zalety. Więc to, co widzimy, możemy postrzegać jako nieposiadanie tych cech. Pamiętajmy, że oni celowo je ukryli. Musimy więc mieć wystarczająco dużo zasługi, aby zobaczyć, że guru posiada wszystkie właściwości. Tylko uczeń, który jest otwarty, jest odpowiednim naczyniem i jest w stanie podążać za guru, a ten, który otwarty nie jest, nie będzie w stanie podążać za guru. Dlatego powinniśmy myśleć, że istnieją guru, którzy mają wszystkie te cechy i możemy ich spotkać. Powinniśmy zrozumieć, jak ważne jest podążanie za guru zgodnie z naukami zawartymi w Pięćdziesięciu strofach o guru.