31 marca 2025

Gjalłang Karmapa zaznaczył na początku wykładu, że powinniśmy ukończyć nauki dotyczące Pięćdziesięciu strof w tym roku, by następnie rozpocząć nowy temat, którym będzie Ocean samaja (tyb. དམ་ཚིག་རྒྱ་མཚོ་མཐའ་ཡས་པ།) w przyszłym roku. Jego Świątobliwość podkreślił, że podążanie za duchowym przyjacielem lub guru nie ogranicza się jedynie do kwestii samej Dharmy. Nawet w światowym kontekście nauczyciele i profesorowie mają wielkie znaczenie. W ramach tajemnej mantry poleganie na guru jest jednak wyjątkowe istotne.

Przeszedł następnie do głównych punktów omówionych przez Ósmego Karmapę Mikjo Dordże w tekście Prana i umysł jako nierozdzielne (tyb. རླུང་སེམས་གཉིས་མེད།), które wyjaśniają dlaczego podążanie za guru jest tak ważne.

W pojeździe śrawaków niektórzy uczniowie zdołali osiągnąć pewne rezultaty, których nie uzyskał nawet ich nauczyciel. Na przykład, zanim Ananda sam osiągnął stan arhata, jeden z jego uczniów już zdołał to uczynić. Również pratjekabuddhowie w swym ostatnim wcieleniu mogą osiągnąć rezultat bez podążania za guru. Jego Świątobliwość wyjaśnił:

Nie oznacza to, że pratjekabuddhowie w ogóle nie potrzebują mieć guru. Na ogół w swych poprzednich wcieleniach podążali za nauczycielem, a w ostatnim nie muszą już tego robić. Udają się na miejsca kremacji zwłok i inne podobne cmentarzyska, kontemplują jak następuje śmierć i medytują nad dwunastoma ogniwami współzależnego powstawania.

Gjalłang Karmapa wyjaśnił też, że w wadżrajanie absolutnie musimy mieć guru o wyższym urzeczywistnieniu niż my, a jeśli takiego nie mamy, nie ma możliwości, byśmy osiągnęli rezultat. Ścieżki niższych pojazdów w porównaniu z pojazdami bardziej zaawansowanymi nie są tak trudne do urzeczywistnienia, ich rezultaty są łatwiejsze do osiągnięcia. Są przeznaczone dla zwyczajnych ludzi, którym nie dopisuje najwyższe szczęście.

Pratjekabuddhowie w ostatnim wcieleniu w swej ograniczonej pradżni cechują się dumą i dzięki sile treningu w poprzednich życiach mogą urzeczywistnić tylko określony stopień wiedzy. Tym niemniej przedstawienie przyczyny, ścieżki i owocu w tajemnej mantrze jest niezwykle głębokie i nie może być urzeczywistnione przez ograniczoną lub jedynie częściową pradżnię. Jest to niezwykła domena tych, którzy mają najwyższe szczęście, i dlatego, jeśli nie podążamy za guru o wyższej mądrości, miłości i mocy niż my, nie możemy osiągnąć rezultatu wadżrajany.

Toczą się rozliczne dyskusje na temat tego, czy arhatowie i pratjekabuddhowie porzucili wszystkie splamienia. Tak czy inaczej, nie zebrali pełnych nagromadzeń, aby oczyścić trzy zasłony i ich ślady. Dlatego potrzebujemy osoby, z którą możemy zbierać nagromadzenia. Jego Świątobliwość wyjaśnił:

Kiedy jesteśmy początkujący, nie możemy spotkać Buddhy jako pola zasługi, potrzebujemy więc kogoś równego Buddzie, kto pomoże nam gromadzić zasługę. Bez takiego obiektu czy też odbiorcy gromadzenia zasług i oczyszczenia, nie będziemy w stanie zebrać niezbędnych nagromadzeń i oczyścić się, a co za tym idzie, nie będziemy w stanie osiągnąć nagromadzenia i oczyszczenia koniecznego dla wielkiego Przebudzenia.

Dlatego właśnie jest tylko jeden obiekt nagromadzenia i oczyszczenia, a jest nim Guru Wadżradhara.

Jego Świątobliwość wyjaśnił, że pośrednio z tych nauk wynika, że bez podążania za guru nie możemy osiągnąć zwykłych i najwyższych siddhi, a szczególnie głównego najwyższego siddhi. To jest najważniejszy punkt nauczany na początku tekstu Praṇa i umysł jako nierozdzielne.

Gjalłang Karmapa powtórzył, że guru jest jak podstawa ścieżki w naukach Pradżniaparamity i przyczynowym pojeździe Pradżniaparamity. W pojeździe rezultatów wadżrajany, lama jest również podstawą urzeczywistnienia ścieżki. Jeśli będziemy podążać za guru, który posiada wszystkie właściwości, w odpowiedni sposób, przyniesie to korzyść, jeśli nie, tak się nie stanie.

Jego Świątobliwość zacytował komentarz do Kalaczakry, pt. Nieskalane światło (sans. Wimalaprabhanamakalaczakratantraṭika): „Prawdziwa ścieżka powstaje w autentycznych uczniach dzięki dobroci autentycznego guru, który, kierując się miłością do wszystkich istot, zawsze dąży do pozytywnych właściwości dla dobra innych.” To wyjaśnia dlaczego posiadanie guru jest niezbędne do gromadzenia korzeni dobra i uczenia co powinniśmy czynić, a czego unikać.

Jeśli nie podążamy za guru właściwie, napotkamy wiele trudności. Powodem jest to, że gdy zawiedziemy lub zasmucimy guru, wpadniemy do wadżra-piekła. Jeśli podążamy za nim w odpowiedni sposób, rozwijamy pradżnię, która widzi naturę wszystkiego taką, jaka jest. Dlatego wówczas osiągamy ostateczny rezultat. Niezwykle ważne jest więc, byśmy podążali za guru właściwie.

Składanie darów guru

Zgodnie z zarysem Pięćdziesięciu strof przedstawionym przez Dzie Tsongkhapę doszliśmy do punktu mówiącego o tym, jak oddawać szacunek guru. Ta część dzieli się na kolejnych osiem: składanie darów, postrzeganie guru jako Buddhę, stosowanie się do jego instrukcji, traktowanie przedmiotów należących do guru, czystość w codziennym postępowaniu, szczególne służenie ciałem i mową, porzucanie dumy oraz nie działanie samodzielnie.

Składanie darów dzieli się na kolejne cztery punkty. Jego Świątobliwość zauważył, że w wypadku ofiarowania dla guru dary dzielą się na wiele rodzajów, czy też kategorii.

Jego Świątobliwość odniósł się do tekstu Ósmego Karmapy Ewam mudra. Ukazywanie trzech kai (tyb. སྐུ་གསུམ་ངོ་སྤྲོད་ཨེ་ཝྃ་ཕྱག་རྒྱ།), który omawia sposoby służenia i podążania za guru. Takie służenie guru nie przypomina relacji między sługami a królem. Dworzanie usługują królowi przede wszystkim po to, by odnieść zysk w tym życiu. I ponieważ cel odnosi się do aktualnego życia, schlebiają władcy i starają się mu służyć i zadowolić go.

W dzisiejszych czasach w większości państw nie ma królów, są jednak prezydenci i premierzy, którym ludzie schlebiają podczas szczególnych okazji, jak Nowy Rok lub urodziny. Celem jest uzyskanie pewnych korzyści. Zwyczaj ten jest szczególnie rozpowszechniony w krajach Azji, gdzie nawet pomniejsi urzędnicy rządowi oczekują podarunków. Daje się im prezenty z nadzieją na zysk w tym życiu. Jeśli będziemy ich traktować dobrze, w trudnej sytuacji odwdzięczą się pomocą.

Karmapa zwrócił uwagę, że służenie guru, czyli duchowemu przyjacielowi nie ma przynieść korzyści w tym życiu, lecz prowadzić do wyzwolenia i osiągnięcia stanu Buddhy oraz dobrej ścieżki w kolejnych wcieleniach. Tak więc cel i podstawowe nastawienie są inne i należy to sobie bardzo dobrze uświadomić.

Mówiąc o istocie służenia guru, większość tybetańskich uczonych cytuje dzieło Maitrei Ozdoba sutr mahajany (sans. Mahajanasutralamkarakarika):

Duchowemu przyjacielowi należy służyć szacunkiem,
darami, posługą i praktyką.

Ten wers jest czasami łączony z naukami Pięćdziesięciu strof o guru. Mikjo Dordże pisał o tym w Ewaṃ mudrze, a jego uczeń, Drugi Karma Trinlepa, również poruszał ten temat w Rydwanie karma kamtsang (tyb. ཀརྨ་ཤིང་རྟ།). Cytował Trophu Lotsałę, który łączył sposoby służenia guru omówione w Ozdobie sutr z tymi nauczanymi w Pięćdziesięciu strofach.

Mikjo Dordże pisze w Ewaṃ mudrze: „Służenie polega na podążaniu za guru poprzez składanie darów, szacunek, służbę i praktykę” oraz: „W szczególności sposoby opisane w tantrach tradycji tajemnej mantry zostały streszczone w Pięćdziesięciu strofach o guru i powinniśmy uczyć się ich właśnie z tego źródła.” Rydwan karma kamtsang wyjaśnia powyższy cytat z Ozdoby sutr, dotyczący służenia guru, w kategorii składania darów, szacunku, służby i praktyki.

Jego Świątobliwość odniósł się szczegółowo do tychże czterech sposobów służenia guru:

Ofiarowanie darów guru obejmuje dawanie rzeczy materialnych, takie jak khataki, owoce lub inne przedmioty. Podążanie za nauczycielem z szacunkiem oznacza okazywanie szacunku guru i nielekceważenie go. Służba oznacza opiekowanie się guru w codziennym życiu, pomaganie mu, robienie masaży itp. Praktyka oznacza praktykowanie Dharmy, której guru naucza, wprowadzanie jej w życie, a nie pozostawianie jej jako czegoś, czego guru po prostu nauczał i stało się tylko teorią.

Khang Lotsała połączył te ogólne zasady i Pięćdziesiąt strof, co zostało przedstawione w Rydwanie karma kamtsang:

Jeżeli chodzi o dary, mowa jest tu o wszelkich pokarmach, ubraniach itp., jakie ofiarujemy z entuzjazmem.

Kolejna z Pięćdziesięciu strof mówi:

Skoro mistrzowi twoich ślubów samaja,
należy służyć nawet tym, czego nie da się ofiarować –
dziećmi, małżonkami i całym swoim życiem –
czy trzeba wspominać o ulotnym bogactwie? (strofa siedemnasta)

Kolejnym elementem jest szacunek, a więc praktykowanie pełnego respektu sposobu bycia, grzeczności oraz unikanie wszelkich pozbawionych szacunku czynów.

Trzecia strofa mówiła:

O trzech porach, z najwyższą wiarą,

ze złożonymi dłońmi, mandalami i kwiatami

oddają cześć guru i nauczycielowi,

pochylając głowy do jego stóp. (strofa trzecia)

Tekst zawiera również strofę o tym, jak porzucić postawę braku szacunku:

Skoro nie ważyłbyś się stąpać po jego cieniu
z obawy, że byłoby to uchybienie równe
zniszczeniu stupy, czy trzeba nadmieniać
przechodzenie nad jego butami, tronem, pojazdem i innymi? (strofa dwudziesta trzecia)

Służba oznacza spełnianie potrzeb guru, czy będzie to masaż, kąpiel, namaszczanie olejkami, czy też cokolwiek guru będzie potrzebował. Jak mówi rdzenny tekst:

Najmądrzejsi spełniają
polecenia Guru z zaangażowaniem i radością,
a kiedy są do tego niezdolni,
wyjaśniają mu swe powody. (strofa dwudziesta czwarta)

Oraz:

Kiedy na przykład myjesz jego stopy
czy też nawilżasz lub masujesz jego ciało,
rozpocznij i zakończ pokłonem
i czyń zgodnie z pragnieniem. (strofa trzydziesta trzecia)

Służenie guru poprzez praktykę oznacza radosne wypełnianie wszystkich poleceń nauczyciela oraz gorliwe słuchanie, kontemplację i medytację w stosunku do całej Dharmy, stosownie do możliwości i w takim zakresie, w jakim jesteśmy w stanie.

Spośród trzech rodzajów darów najlepszy jest dar praktyki, średnie ofiarowanie to dar ciała i mowy, a najmniejsze to dary materialne. Ofiarowanie praktyki oznacza praktykowanie nauk, których guru nauczył. Prawdziwy guru jest naprawdę zadowolony jedynie z ofiarowania praktyki, której nauczył, a nie z darów materialnych. To wyjaśnienie jest zgodne z Rydwanem karma kamtsang.

Jego Świątobliwość wyjaśnił, że Sto krótkich instrukcji Karmapy Mikjo Dordże (tyb: ཁྲིད་ཐུང་བརྒྱ་རྩ།) przedstawia nieco odmienny pogląd. Choć jest zgoda co do tego, że ofiarowanie praktyki jest zasadniczo najlepsze, to wskazuje również, że za najlepszy dar powinno być uważane to, co w danej sytuacji najbardziej ucieszy guru. Jeśli jest dużo pracy do wykonania, wówczas dar służby może być najważniejszy. Na przykład, nawet jeśli uczeń jest na odosobnieniu, jeżeli guru potrzebuje czegoś i każe uczniowi przyjść, uczeń powinien natychmiast przerwać swą praktykę i zrobić to, o co guru prosi. Pozostanie na odosobnieniu nie ucieszyłoby wówczas guru, a zatem praktyka medytacyjna nie byłaby tu najlepszym ofiarowaniem.

Podobnie, jeśli guru ma konkretną potrzebę materialną, która musi być zaspokojona, a uczeń ma umiejętności i środki, powinien natychmiast to zrobić. Najważniejsze jest zadowolenie guru. To powinno być uważane za warunek numer jeden.

Gjalłang Karmapa powtórzył:

Czasami, jeśli uważamy, że dar praktyki jest najważniejszy, mówiąc rzeczy takie jak „Nie mam czasu robić tego, co mi każą. Przecież wykonuję tę wspaniałą praktykę Dharmy” i w tym się zamykamy, wówczas nie jest możliwe, aby to mogło być najwyższym darem, i myślę, że jest to istotna uwaga.

Dziewięć niezbędnych postaw

Jego Świątobliwość odniósł się do Gandawjuhasutry, która naucza dwudziestu jeden postaw podążania za guru. Chińskie tłumaczenie zawiera ich tylko dwadzieścia. Gdy omawiamy te postawy, odnosimy się jedynie do dziewięciu z nich, ponieważ Kompendium treningów (sans. Śikszasamuczczaja) wymienia tylko dziewięć ze wszystkich omówionych w Gandawjuhasutrze. Kompendium treningów i Przewodnik na ścieżce bodhisattwy były uważane za bardzo ważne teksty, co może tłumaczyć, dlaczego tylko dziewięć postaw stało się lepiej znanych. Jednak sama sutra naucza aż dwudziestu jeden postaw wiążących się z podążaniem za guru.

Tych dziewięć postaw zawiera w sobie wszystkie najważniejsze punkty dotyczące służenia nauczycielowi. Według Dzie Tsongkhapy, wszystkie one zawierają informacje o tym, jaką motywację powinniśmy mieć i jak należy myśleć, podążając za guru. Gjalłang Karmapa przedstawił owych dziewięć postaw:

1. Postawa inteligentnego dziecka polega na zawierzeniu guru. Oznacza oddanie nauczycielowi kontroli nad sobą i czynienie tego, co guru każe, zamiast robienia tego, co chcemy. Oddajemy naszą moc guru, jak inteligentne dziecko, które wie, jak słuchać tego, co przekazują mu jego nauczyciele.
2. Postawa podobna do wadżry sprawia, że bliskość z guru staje się stabilna i niezniszczalna. Nasze uczucie jest tak stabilne, że nikt nie może go osłabić ani zniszczyć. Bez względu na to, jak ktoś nas krzywdzi, nie może zniszczyć uczucia, które jest jak wadżra.
3. Postawa podobna do ziemi polega na dźwiganiu całego ciężaru działań guru. Jak ziemia, na której się znajdujemy, utrzymująca wszystkich, czy to ludzi, czy zwierzęta, jesteśmy w stanie wziąć na siebie każdy ciężar działań guru.
4. Postawa porównywana do pasma górskiego, jest jak łańcuch gór, który się nie porusza, bez względu na to, jakie cierpienie się pojawia. Kiedy chcemy spełnić życzenia guru, niezależnie od tego, jakie trudności powstają, nie myślimy: „Nie dam rady tego zrobić.” Nasz umysł nigdy nie jest poruszony ani wstrząśnięty życzeniem nauczyciela, jak zewnętrzny pierścień żelaznych gór, które według abhidharmy otaczają świat.
5. Postawa sługi polega na podejmowaniu się wszelkich nieprzyjemnych zadań bez cienia wątpliwości. Bez względu na to, jak trudne może być wyzwanie, wykonujemy zadanie bez względu na wszystko, jak sługa.
6. Postawa zamiatacza to porzucenie wszelkiej dumy i arogancji oraz uznanie siebie za gorszego od guru. Jak woźny, który porzuca wszelką dumę i arogancję, i przyjmuje pokorną postawę, nie mamy szczególnych obiekcji co do sprzątania. Nie myślimy o tym, że pochodzimy z wysokiej kasty czy z ważnego rodu o określonych cechach, ani też o tym, że kazano nam wykonywać nieprzyjemne prace. Porzucamy dumę i arogancję, jak robotnik w Indiach.
7. Postawa przypominająca ciężki wóz oznacza ochocze dźwiganie najcięższych spośród niezwykle trudnych zadań guru. Jak powóz używany do przewożenia rzeczy tam i z powrotem, jesteśmy w stanie znieść wszystkie ciężary, jakich wymaga od nas guru.
8. Postawa psa oznacza nie gniewanie się, nawet gdy guru nas krytykuje lub karci. Tak jak pies, który nie denerwuje się, gdy jego pan się na niego gniewa, powinniśmy utrzymywać podobne nastawienie.
9. Postawa podobna do łodzi polega na tym, że nigdy nie męczymy się chodzeniem tam i z powrotem, bez względu na to, jak bardzo angażujemy się w działania guru. Tak jak łódź nigdy nie męczy się przepływaniem tam i z powrotem, my nigdy się nie męczymy, bez względu na to, ile się od nas wymaga.

Wymienione tu dziewięć postaw to bardzo ważne elementy podążania za guru. Opisują nastawienie, motywację i sposób myślenia, które powinniśmy posiadać.

Na zakończenie Jego Świątobliwość wspomniał o trzęsieniu ziemi, jakie w marcu nawiedziło buddyjskie kraje Azji Południowo-Wschodniej, głównie Mjanmę (Birmę). Wielu ludzi zginęło, liczne budynki w miastach zostały zniszczone i wiele istot ucierpiało. Doszło do ogromnej destrukcji, która dotknęła wszystkich.

Zauważył też, że międzynarodowi reporterzy nie mają zbyt dużej swobody podróżowania po Mjanmie, więc nie jesteśmy w stanie poznać całego zakresu problemów, z jakimi ludzie tam się borykają. Jednak wiemy, że doszło do strasznej tragedii, która pochłonęła dużą liczbę ofiar, a niektóre miejscowości zostały doszczętnie zniszczone. Mjanma była epicentrum trzęsienia ziemi, ale nawet w Bangkoku, w Tajlandii, około tysiąc kilometrów od epicentrum, doszło do znacznych zniszczeń, w tym trzydziestosiedmiopiętrowego budynku, który zawalił się w ciągu zaledwie kilku sekund.

Gjalłang Karmapa podkreślił:

Ilekroć w jakiejś części świata dochodzi do klęski żywiołowej, musimy zanosić prośby za tych, którzy zginęli. Modlimy się za zmarłych, a także za wszystkich ocalałych, którzy zostali ranni. Musimy modlić się, aby mogli szybko wyzdrowieć.

Jego Świątobliwość zaznaczył, że Mjanma i Tajlandia to ważne buddyjskie kraje, przez co są nam one bliskie. Darzymy je szczególnymi uczuciami.